fbpx
4 °C Athens, GR
16 Ιανουαρίου 2021

Γιώργος Σεφέρης: Σ’ αυτό τον κόσμο, που ολοένα στενεύει, ο καθένας μας χρειάζεται όλους τους άλλους. Πρέπει ν’ αναζητήσουμε τον άνθρωπο, όπου και να βρίσκεται…

Ο Γιώργος Σεφέρης, το πραγματικό όνομα του οποίου ήταν Γιώργος Σεφεριάδης, γεννήθηκε στα Βουρλά της Σμύρνης στις 29 Φεβρουαρίου του 1900, και σε ηλικία μόλις 14 ετών άρχισε να γράφει τους πρώτους στίχους κατά τη διάρκεια του Παγκοσμίου Πολέμου. Μετά από μια οικογενειακή περιπλάνηση σε Ελλάδα και Ευρώπη, ο Σεφέρης θα σπουδάσει νομικά και λογοτεχνία στο Παρίσι, και το καλοκαίρι του 1924 θα μετακομίσει στο Λονδίνο, για να βελτιώσει στα αγγλικά του προκειμένου να δώσει εξετάσεις για το Υπουργείο Εξωτερικών.

Το 1925 επιστρέφει στην Αθήνα και δυο χρόνια αργότερα διορίζεται στο διπλωματικό σώμα ως ακόλουθος του Υπουργείου Εξωτερικών. Το 1924 θα δούμε για πρώτη φορά δουλειά του Σεφέρη στην εφημερίδα Νέα Εστία. Υπογράφοντας με το πραγματικό του όνομα, θα μεταφράσει το έργο του Βαλερί με τίτλο «Μια βραδιά με τον Κύριο Τεστ».

Τον Μάιο του 1931 θα μας ξανασυστηθεί ως «Γεώργιος Σεφέρης» και θα εκδώσει τη «Στροφή», ενώ ένα χρόνο αργότερα δημοσιεύτηκε το έργο του «Μια νύχτα στην ακρογιαλιά» και λίγο αργότερα η «Στέρνα», αφιερωμένη στο Γιώργο Αποστολίδη. Το 1935 θα ξεκινήσει ενεργά η ενασχόληση του με τη συγγραφή, αφού θα συνεργαστεί με τις εκδόσεις Νέα Γράμματα, αναδημοσιεύοντας μάλιστα τη «Στέρνα». Στις αρχές του Φεβρουαρίου του έτους 1937, εξέδωσε την επιστολή του περί της δημοτικής γλώσσας με τα Νέα Γράμματα, και την ίδια χρονιά θα διοριστεί στην Αθήνα ως προϊστάμενος της Διεύθυνσης Εξωτερικού Τύπου του Υφυπουργείου Τύπου και Πληροφοριών.

Στα χρόνια που ακολούθησαν, ο Σεφέρης παντρεύτηκε τη Μαρία Ζάννου και ακολούθησαν μαζί την αποστολή της Ελληνικής Κυβέρνησης στην Αίγυπτο, στη Νότια Ιταλία και στη Νότια Αφρική – όπου σύναψε φιλικές σχέσεις με την Πριγκίπισσα Διαδόχου Φρειδερίκη και τα δύο της παιδιά, Σοφία και Κωνσταντίνο, και ακολούθησε μια λαμπρή καριέρα στο διπλωματικό σώμα.

Ο Σεφέρης μπορεί να διέπρεψε στο εξωτερικό και να έχει μια ευρωπαϊκή κουλτούρα, αλλά ποτέ δεν απαρνήθηκε την Ελλάδα.

Το 1963 η φήμη του Σεφέρη θα ξεπεράσει τα ελληνικά σύνορα και το όνομα του θα ακουστεί σε όλο τον κόσμο με τη βράβευσή του με το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας από τη Σουηδική Ακαδημία, και θα γίνει ο πρώτος Έλληνας που τιμήθηκε με το ανώτερο, παγκοσμίως, βραβείο πνευματικής προσφοράς. Ενώ μέχρι σήμερα μόνο ο Οδυσσέας Ελύτης έχει λάβει την ίδια διάκριση.

Στις 10 Δεκεμβρίου, έγινε η τελετή απονομής των βραβείων Νόμπελ και το βράδυ της ίδιας ημέρα, ο Σεφέρης εκφώνησε ένα σύντομο λόγο στο δείπνο που παρατέθηκε για τους νομπελίστες στο Δημαρχείο της Στοκχόλμης, ενώ την επομένη έδωσε διάλεξη στην Σουηδική Ακαδημία. Στην ομιλία του, συνόψισε τις πεποιθήσεις του, για την άμεση και αδιάσπαστη συνέχεια της ελληνικής γλώσσας από την αρχαιότητα ως τη σημερινή εποχή: « …Ανήκω σε μια χώρα μικρή. Ένα πέτρινο ακρωτήρι στη Μεσόγειο, που δεν έχει άλλο αγαθό παρά τον αγώνα του λαού του, τη θάλασσα, και το φως του ήλιου. Είναι μικρός ο τόπος μας, αλλά η παράδοσή του είναι τεράστια και το πράγμα που τη χαρακτηρίζει είναι ότι μας παραδόθηκε χωρίς διακοπή. Η ελληνική γλώσσα δεν έπαψε ποτέ της να μιλιέται. Δέχτηκε τις αλλοιώσεις που δέχεται καθετί ζωντανό, αλλά δεν παρουσιάζει κανένα χάσμα…».

Αναφέρθηκε επίσης στην αναγκαιότητα και την λειτουργία της ποίησης στο σύγχρονο κόσμο:« Είναι σημαντικό το ότι η Σουηδία θέλησε να τιμήσει και τούτη την ποίηση και όλη την ποίηση γενικά, ακόμη και όταν αναβρύζει ανάμεσα σ’ ένα λαό περιορισμένο. Γιατί πιστεύω πως τούτος ο σύγχρονος κόσμος όπου ζούμε, ο τυραννισμένος από το φόβο και την ανησυχία, τη χρειάζεται την ποίηση».

Η Ομιλία του

Τούτη την ώρα αισθάνομαι πως είμαι ο ίδιος μια αντίφαση. Αλήθεια, η Σουηδική Ακαδημία έκρινε πως η προσπάθειά μου σε μια γλώσσα περιλάλητη επί αιώνες, αλλά στην παρούσα μορφή της περιορισμένη, άξιζε αυτή την υψηλή διάκριση. Θέλησε να τιμήσει τη γλώσσα μου, και να – εκφράζω τώρα τις ευχαριστίες μου σε ξένη γλώσσα*. Σας παρακαλώ να μου δώσετε τη συγγνώμη που ζητώ πρώτα- πρώτα από τον εαυτό μου.
Ανήκω σε μια χώρα μικρή. Ένα πέτρινο ακρωτήρι στη Μεσόγειο, που δεν έχει άλλο αγαθό παρά τον αγώνα του λαού του, τη θάλασσα, και το φως του ήλιου. Είναι μικρός ο τόπος μας, αλλά η παράδοσή του είναι τεράστια και το πράγμα που τη χαρακτηρίζει είναι ότι μας παραδόθηκε χωρίς διακοπή. Η ελληνική γλώσσα δεν έπαψε ποτέ της να μιλιέται. Δέχτηκε τις αλλοιώσεις που δέχεται καθετί ζωντανό, αλλά δεν παρουσιάζει κανένα χάσμα. Άλλο χαρακτηριστικό αυτής της παράδοσης είναι η αγάπη της για την ανθρωπιά· κανόνας της είναι η δικαιοσύνη. Στην αρχαία τραγωδία, την οργανωμένη με τόση ακρίβεια, ο άνθρωπος που ξεπερνά το μέτρο πρέπει να τιμωρηθεί από τις Ερινύες. O ίδιος νόμος ισχύει και όταν ακόμη πρόκειται για φυσικά φαινόμενα: «Ήλιος ουχ υπερβήσεται μέτρα» λέει ο Ηράκλειτος· «ει δε μη, Ερινύες μιν Δίκης επίκουροι εξευρήσουσιν»**.
Συλλογίζομαι πως δεν αποκλείεται ολωσδιόλου να ωφεληθεί ένας σύγχρονος επιστήμων, αν στοχαστεί τούτο το απόφθεγμα του Ίωνα φιλοσόφου. Όσο για μένα συγκινούμαι παρατηρώντας πως η συνείδηση της δικαιοσύνης είχε τόσο πολύ διαποτίσει την ελληνική ψυχή, ώστε να γίνει κανόνας και του φυσικού κόσμου. Και ένας από τους διδασκάλους μου, των αρχών του περασμένου αιώνα, γράφει: «…θα χαθούμε, γιατί αδικήσαμε…»***. Αυτός ο άνθρωπος ήταν αγράμματος· είχε μάθει να γράφει στα τριάντα πέντε χρόνια της ηλικίας του. Αλλά στην Ελλάδα των ημερών μας, η προφορική παράδοση πηγαίνει μακριά στα περασμένα όσο και η γραπτή. Το ίδιο και η ποίηση. Είναι για μένα σημαντικό το γεγονός ότι η Σουηδία θέλησε να τιμήσει και τούτη την ποίηση και όλη την ποίηση γενικά, ακόμη και όταν αναβρύζει ανάμεσα σ’ ένα λαό περιορισμένο. Γιατί πιστεύω πως τούτος ο σύγχρονος κόσμος όπου ζούμε, ο τυραννισμένος από το φόβο και την ανησυχία, τη χρειάζεται την ποίηση. Η ποίηση έχει τις ρίζες της στην ανθρώπινη ανάσα – και τι θα γινόμασταν, αν η πνοή μας λιγόστευε; Είναι μια πράξη εμπιστοσύνης – κι ένας Θεός το ξέρει αν τα δεινά μας δεν τα χρωστάμε στη στέρηση εμπιστοσύνης.
Παρατήρησαν, τον περασμένο χρόνο, γύρω από τούτο το τραπέζι, την πολύ μεγάλη διαφορά ανάμεσα στις ανακαλύψεις της σύγχρονης επιστήμης και στη λογοτεχνία· παρατήρησαν πως ανάμεσα σ’ ένα αρχαίο ελληνικό δράμα και ένα σημερινό η διαφορά είναι λίγη. Ναι, η συμπεριφορά του ανθρώπου δε μοιάζει να έχει αλλάξει βασικά. Και πρέπει να προσθέσω πως νιώθει πάντα την ανάγκη ν’ ακούει τούτη την ανθρώπινη φωνή που ονομάζουμε ποίηση. Αυτή τη φωνή που κινδυνεύει να σβήσει κάθε στιγμή από στέρηση αγάπης και ολοένα ξαναγεννιέται. Κυνηγημένη, ξέρει πού να ‘βρει καταφύγιο· απαρνημένη, έχει το ένστικτο να πάει να ριζώσει στους πιο απροσδόκητους τόπους. Γι’ αυτή δεν υπάρχουν μεγάλα και μικρά μέρη του κόσμου. Το βασίλειό της είναι στις καρδιές όλων των ανθρώπων της γης. Έχει τη χάρη ν’ αποφεύγει πάντα τη συνήθεια, αυτή τη βιομηχανία. Χρωστώ την ευγνωμοσύνη μου στη Σουηδική Ακαδημία, που ένιωσε αυτά τα πράγματα· που ένιωσε πως οι γλώσσες, οι λεγόμενες περιορισμένης χρήσης, δεν πρέπει να καταντούν φράχτες, όπου πνίγεται ο παλμός της ανθρώπινης καρδιάς· που έγινε ένας Άρειος Πάγος ικανός:

να κρίνει με αλήθεια επίσημη την άδικη μοίρα της ζωής,

για να θυμηθώ το Σέλλεϋ, τον εμπνευστή, καθώς μας λένε, του Αλφρέδου Νομπέλ, αυτού του ανθρώπου που μπόρεσε να εξαγοράσει την αναπόφευκτη βία με τη μεγαλοσύνη της καρδιάς του.
Σ’ αυτό τον κόσμο, που ολοένα στενεύει, ο καθένας μας χρειάζεται όλους τους άλλους. Πρέπει ν’ αναζητήσουμε τον άνθρωπο, όπου και να βρίσκεται.
Όταν, στο δρόμο της Θήβας, ο Oιδίπους συνάντησε τη Σφίγγα κι αυτή του έθεσε το αίνιγμά της, η απόκρισή του ήταν: ο άνθρωπος. Τούτη η απλή λέξη χάλασε το τέρας. Έχουμε πολλά τέρατα να καταστρέψουμε. Ας συλλογιστούμε την απόκριση του Oιδίποδα.

Η ποίηση του απαισιόδοξη, βαρύθυμη και μελαγχολική, κυρίως λόγω της εθνικής καταστροφής του 1922 και τον ξεριζωμό του μικρασιατικού ελληνισμού που επηρέασαν τη γραφή του, με ένα λόγο συμβολικό και υπαινικτικό.

Η βράβευση θα αποτελέσει την είδηση των ημερών, οι εφημερίδες της χώρας θα αναπαράγουν το γεγονός και οι συγχαρητήριες επιστολές δεν θα έχουν τέλος. Ενδεικτικά, ο υπηρεσιακός πρωθυπουργός Μαυρομιχάλης χαρακτήρισε τη βράβευση «βαρυσήμαντον γεγονός», ο Γεώργιος Παπανδρέου έστειλε στον νομπελίστα το δικό του τηλεγράφημα, δηλώνοντας: «Είμαστε όλοι συγκινημένοι και υπερήφανοι για τη μεγάλη και δίκαιη τιμή που απεδόθη στο ελληνικότατο έργο σου», ο Κωνσταντίνος Καραμανλής έκανε λόγο για «βαθείαν ικανοποίησιν και εθνικήν υπερηφάνειαν», και τέλος η Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών συνεχάρη τον ποιητή τονίζοντας την «επί τη μεγίστη τιμή της εις υμάς απονομής του Βραβείου».

Το 1967 η δικτατορία των συνταγματαρχών κατέλυσε το σύνταγμα στην Ελλάδα αναστέλλοντας τις ατομικές ελευθερίες. Ο Σεφέρης, ήταν από τους λόγιους που αντιστάθηκαν, τόσο γραπτά, όσο και με δημόσιες ρητές δηλώσεις του. Στις 28 Μαρτίου 1969, ο Σεφέρης μίλησε για πρώτη φορά δημόσια εναντίον της Χούντας και γι’αυτόν τον λόγο του αφαιρέθηκε ο τίτλος του πρέσβη επί τιμή, καθώς και το δικαίωμα χρήσης διπλωματικού διαβατηρίου.

Τέσσερα χρόνια αργότερα, στις 20 Σεπτεμβρίου του 1971, ο Γιώργος Σεφέρης έγραψε το τελευταίο κεφάλαιο στη δική του ιστορία. Μετά τον θάνατό του εκδόθηκε το προσωπικό του ημερολόγιο με τίτλο «Μέρες…», καθώς και το «Πολιτικό» του ημερολόγιο. Και ενώ από τη βράβευση του και μετά πολλοί αμφισβήτησαν το έργο του, η προσφορά του Σεφέρη στην ελληνική και παγκόσμια λογοτεχνία είναι αναμφισβήτητη, ανοίγοντας νέους ορίζοντες στην ελληνική ποίηση. Μαζί με τον Σολωμό, τον Καβάφη και τον Κάλβο αποτελούν την «τελική» τετράδα της μετεπαναστατικής ποίησης.

Ο Σεφέρης έχει υπογράψει 16 ποιητικές συλλογές, 2 μυθιστορήματα, 4 δοκίμια και 5 μεταφράσεις και το έργο του παραμένει ακόμα και σήμερα αναλλοίωτο σύμβολο της ελληνικότητας.

Related articles

Καταγγελία του συνδυασμού «Αθήνα για την Ελλάδα» για αποκλεισμό από τις δημοσκοπήσεις

Εξώδικο σε εταιρεία δημοσκοπήσεων επέδωσε ο συνδυασμός «Αθήνα για την Ελλάδα» σε εταιρεία δημοσκοπήσεων λόγω, όπως καταγγέλλει, αποκλεισμού της από τις δημοσκοπήσεις. Σε ανακοίνωσή του ο συνδυασμός καταγγέλλει και «αποσιώπηση» από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης. «Ο βρώμικος πόλεμος ενάντια στον συνδυασμό «Αθήνα για την Ελλάδα» με υποψήφιο δήμαρχο τον Γιώργο Καραμπελιά συνεχίζεται και επεκτείνεται. Έχουμε […]

ΘΑΝΑΤΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΩΝΑΣΗ.ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΑΚΟΜΑ ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ Η ΑΤΥΧΗΜΑ

Σαρανταεπτά χρόνια συμπληρώνονται σήμερα, 23 Ιανουαρίου, από την ημέρα που έφυγε από τη ζωή ο Αλέξανδρος Ωνάσης, ο μοναχογιός του Αριστοτέλη Ωνάση, του Έλληνα μεγιστάνα, που συγκλονισμένος από την απώλεια του παιδιού του, δήλωνε ο «φτωχότερος άνθρωπος του κόσμου». Ο μόλις 25 ετών Αλέξανδρος έχασε τη ζωή του, σε αεροπορικό δυστύχημα που σημειώθηκε στις 22 Ιανουαρίου 1973, […]

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *