App Icon

Εξίσωση απενεχοποίησης της βίας

Αναστασία Βενέτη, φοιτήτρια Ψυχολογίας

Έστω άδικη σωματική επίθεση και κατάχρηση εξουσίας κακού μπάτσου έναντι ευσυνείδητου πολίτη.

Τότε συνεπάγεται αναρχία, ξεσηκωμός και βία.

Έστω σοκαριστική αιματηρή επίθεση σε τίμιο αστυνομικό από κακούς αναρχικούς πολίτες.

Τότε συνεπάγονται κυρώσεις, περισσότερη βία, αυστηρότεροι νόμοι.

 

Ας μελετήσουμε την πρώτη περίπτωση:

Σύμφωνα με την Καινή Διαθήκη όταν κάποιος σε χαστουκίζει στο ένα μάγουλο, ως ένδειξη καλού και αγαθού πολίτη οφείλεις με περίσσεια ευγένεια και στοργικότητα να γυρνάς και το άλλο μάγουλο. Μα αυτό, θα σου απαντούσε πιθανότατα ένας κοινωνιολόγος, θα οδηγούσε μια κοινωνία σε βαθιά παθογένεια. Και ένας ψυχολόγος θα ομολογούσε ότι ο άνθρωπος δεν πρέπει να εμμένει σε δυσβάσταχτες καταστάσεις που θέτουν σε κίνδυνο την ψυχική και σωματική του υγεία. Μπαίνοντας στη συζήτηση ένας νομικός, θα επισήμαινε ότι οι νόμοι του κράτους, η αρχή, είναι η υπέρτατη αξία και η συμμόρφωση στην εξουσία είναι αναγκαίο κακό για την ομαλή λειτουργία και αειφορία των κοινωνιών. Κι εδώ ακριβώς θα διαφωνήσει ο φιλόσοφος, ο οποίος έχοντας εντρυφήσει στην τραγωδία του Σοφοκλή, απαντά πως αφουγκράστηκε τους παλμούς της Αντιγόνης και είναι έτοιμος να αντιμετωπίσει τον δικό του Κρέοντα, γιατί η αξία είναι υπεράνω αρχής.

Ας μελετήσουμε τώρα τη δεύτερη περίπτωση:

Σε μια ουτοπική, αγγελικά πλασμένη χώρα, που θα βασίλευε η λογική, η ενσυναίσθηση και η ανθρωπιά, η νομοθετική εξουσία και συνεπακόλουθα η αστυνομία ως θεσμός, θα ήταν όργανα περιττά. Ο ρεαλιστής λοιπόν, αφού διαπιστώνει ότι οι άνθρωποι υποκινούνται από βίαια ένστικτα, υπηρετούν αλτρουιστικούς σκοπούς και πολλές φορές ο ναρκισσισμός και ο φανατισμός υπερνικούν την ανθρωπιά τους, καταλήγει στην αναγκαιότητα ύπαρξης νόμων και σωμάτων ασφαλείας και συνεπακόλουθα στον σεβασμό των πολιτών προς αυτά.

διάβασε και αυτό  Ημέρα ύπνου

Ωστόσο, η παραδοχή αυτή καθόλου δεν θα σταματήσει τον ιδεαλιστή να ονειρεύεται, να σχεδιάζει και να αγωνίζεται για ένα καλύτερο αύριο, να διεκδικεί την παράλληλη εξέλιξη της νομοθεσίας με την κοινωνία. Ακόμη περισσότερο, η έλλογη αυτή παραδοχή, καθόλου δεν θα είναι ικανή να ¨φρενάρει¨ ένα άλογο πνεύμα, μια φανατική μάζα που άγεται και φέρεται από λαϊκιστές, μια μάζα απελπισμένη που ξεσπά σπασμωδικά.

Και κάπως έτσι, ανάλογα με τις πολιτικές και ιδεολογικές πεποιθήσεις που φέρει ο καθένας, ανάλογα με την ιδιοσυγκρασία και την παιδεία του, θα καταλήγαμε σε δύο κυρίαρχα συμπεράσματα:
α) Η βία είναι καταδικαστέα, αλλά μία αληθινή επανάσταση που θα ¨ξηλώσει¨ τους θεσμούς οι οποίοι γεννούν την παθογένεια, απαιτεί μια δόση βίας. Δεν υπάρχει επιλογή!

β) Η βία είναι καταδικαστέα, αλλά για την ασφάλεια του συνόλου των πολιτών και την ευημερία του κράτους, απαιτείται πολλές φορές η νομιμοποιημένη βία, ο περιορισμός της ελευθερίας και ίσως η κατάχρηση εξουσίας.

Φαίνεται λοιπόν, ότι σε ορισμένες ακραίες περιπτώσεις δεν υπάρχει επιλογή και η βία ή ο εξαναγκασμός είναι μονόδρομος!;

Στο ερώτημα αυτό ο Σαρτρ, ένας υπαρξιστής φιλόσοφος θα αναφώνιζε: «Vive la difference» από τα ζώα και τα άψυχα αντικείμενα. Οι άνθρωποι πάντοτε έχουν τη δυνατότητα της ελεύθερης επιλογής, την πολυπόθητη ελεύθερη βούληση. Κανένα περιβάλλον, όσο δεσποτικό και απειλητικό αν είναι, δεν μπορεί να ασκήσει στο άτομο δυνάμεις τόσο ισχυρές ώστε να του στερούν το δικαίωμα – υποχρέωση της επιλογής. Στην πραγματικότητα, ακόμη και το ίδιο το άτομο αδυνατεί να ξεφύγει από την επιλογή του και τις ευθύνες που την ακολουθούν.

Τότε, πολλές φορές στρουθοκαμηλίζει, γίνεται ανειλικρινές ακόμη και με τον ίδιο του τον εαυτό, στρέφει την ντροπή της πράξης του στο περιβάλλον και αναφωνίζει: «Δεν είχα άλλη επιλογή».
Κι όμως, ο άνθρωπος από τη στιγμή που εξελικτικά κατέκτησε ξεχωριστές νοητικές ικανότητες, είχε και θα έχει την ελεύθερη επιλογή. Για τον άνθρωπο δεν ισχύει απλά ο τρίτος νευτωνικός νόμος της δράσης-αντίδρασης, γιατί σε αντίθεση με τους υπόλοιπους ζωντανούς οργανισμούς, ο άνθρωπος εκτός από τα ενυπάρχοντα στον χώρο δράσης του αντικείμενα έχει την ικανότητα να συλλογίζεται και να αντιδρά και σε αυτά που δεν είναι εκεί (στα τίποτα, σύμφωνα με τον Σαρτρ).

διάβασε και αυτό  Ολική επαναφορά στο 1821

Με άλλα λόγια, οι άνθρωποι έχουν την ικανότητα να αναλογίζονται εναλλακτικές λύσεις, να θέτουν ερωτήματα, να έχουν αμφιβολίες, να κατασκευάζουν σαν σκηνοθέτες στο μυαλό τους υποθετικά σενάρια, να τρέχουν σαν προγραμματιστές στον υπολογιστή – μυαλό τους, τους αλγόριθμους επίλυσης συγκρούσεων. Η δυνατότητα αυτή τους αποδεσμεύει από την απλή αιτιατή σχέση του τρίτου νευτωνικού νόμου και τους χαρίζει την ελευθερία και την ευθύνη.

Απαντώ λοιπόν στον δεξιό, τον αριστερό, τον μικροαστό, τον φτωχό, τον πλούσιο, τον συντηρητικό, τον ριζοσπάστη, τον νομοταγή, τον φιλελεύθερο, το αφεντικό, τον εργαζόμενο, τον αστυνομικό, τον πολίτη, ότι αν θέλει να λέγεται άνθρωπος πρέπει να σταματήσει να ενοχοποιεί το περιβάλλον για τις πράξεις του. Οφείλει να αναγνωρίσει τη δύναμη που φέρουν οι νοητικές ικανότητες που εξελικτικά απέκτησε το είδος του και να αναλάβει επιτέλους την ευθύνη των πράξεων του, ακόμη κι αν είναι ποτισμένες στην ντροπή.

Οι άνθρωποι, από την αρχή της ιστορίας αναζητούν απεγνωσμένα να καρφιτσώσουν δίπλα στο όνομά τους μια ταμπέλα: «Είμαι η Ελένη και ανήκω στην αριστερή παράταξη», «Είμαι ο Μάριος και πιστεύω στην ορθοδοξία», «Είμαι η Παναγιώτα και εντάσσομαι στους πατριώτες», «Είμαι ο Μιχάλης και αποτελώ οπαδό του Ολυμπιακού».

Αναζητούμε στο πλήθος ιδιότητες και ρόλους που αφενός μας διαφοροποιούν αρκετά από το σύνολο ώστε να ικανοποιήσουμε την ανάγκη αίσθησης ταυτότητας και αφετέρου μας επιτρέπουν την ένταξή μας σε ομάδες για να ικανοποιήσουμε την ανάγκη αίσθησης του ανήκειν. Μέσω των επιλογών και των πράξεων μας προσπαθούμε να υιοθετήσουμε συμπεριφορές ταιριαστές με τον εκάστοτε ρόλο, ιδεολογία, παράταξη, επάγγελμα.

Προσπαθούμε να μαστορέψουμε την ουσία, λησμονώντας ότι η ύπαρξη, το να είμαστε άνθρωποι είναι πρωτεύουσας σημασίας. Γιατί, σύμφωνα και πάλι με τον Σαρτρ, η ύπαρξη προηγείται από τα φαινομενικά ουσιαστικά γνωρίσματά μας.

διάβασε και αυτό  Η προεδρία Μπάιντεν μπορεί να κάνει την ΕΕ ταχύτερη;

Εάν λοιπόν το βασικότερο ανθρώπινο χαρακτηριστικό είναι η ελεύθερη βούληση και η ευθύνη που συνεπάγεται, τότε η απενεχοποίηση της βίας και η στροφή των ευθυνών προς το εξωτερικό περιβάλλον μας αφαιρεί τη βασικότερη ταμπέλα, το ουσιαστικότερο χαρακτηριστικό μας, την ανθρωπιά!

Facebook Comments Box

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Recommended
Οι Ολυμπιακοί Αγώνες πλησιάζουν και όσο κυλάει ο χρόνος, 'σφραγίζονται' οι προκρίσεις…
Cresta Posts Box by CP
Content | Menu | Access panel