App Icon

ΕΟΚΑ: Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΟΚΥΠΡΙΩΝ (1955 -1959)

Του Χρήστου Στρυφτού∗

Ο ένοπλος αγώνας των Ελληνοκυπρίων αγωνιστών για να αποκτήσουν την ελευθερία στον τόπο τους ξεκινά τον μήνα Απρίλιο του 1955. Η ΕΟΚΑ (Εθνική Οργάνωσις Κυπρίων Αγωνιστών) ήταν μια επαναστατική οργάνωση με εθνικοαπελευθερωτικό χαρακτήρα, που είχε ως απώτερο σκοπό την ανεξαρτησία αλλά και την πολυπόθητη «Ένωση» της νήσου Κύπρου με την Ελλάδα. Για τον λόγο αυτό η ΕΟΚΑ στο ξεκίνημα αυτού του αγώνα  αντιστάθηκε στην Βρετανία στην οποία ήταν κατεχόμενη η Κύπρος και μέχρι το 1959 αποτέλεσε το φόβητρο και των τριών εγκάθετων βρετανών πρωθυπουργών (Ρόμπερτ Άρμιτεïτζ,  Τζόν Χάρτινγκ, Χίου Φούτ) της Νήσου. Ο στρατηγός Γεώργιος Γρίβας Διγενής γνωστός για την αντικομουνιστική του δράση την περίοδο της κατοχής και ο αρχιεπίσκοπος Μακάριος Γ΄ της Κύπρου είναι τα ηγετικά πρόσωπα τα οποία καρπώνονται την όλη προσπάθεια για την καθοδήγηση του αγώνα της ΕΟΚΑ.[1]

Ας προσπαθήσουμε όμως πέρα από τα πολεμικά γεγονότα αυτού του αιματηρού αγώνα των Ελληνοκυπρίων, να προσεγγίσουμε την ουσιώδη συνεισφορά της ΕΟΚΑ σε θεωρητικό επίπεδο. Πιο συγκεκριμένα οι Ελληνοκύπριοι που ξεκίνησαν να αγωνίζονται τα μέσα της δεκαετίας του 50΄είχαν ως βασικά αιτήματα την ελευθερία από τον βρετανικό ζυγό και την Ένωση με την Ελλάδα. Πρωτίστως η ελευθερία για τους Ελληνοκυπρίους ήταν το σημαντικότερο που  έπρεπε να επιτευχθεί μέσα από αυτό τον αγώνα. Ήδη από τον αρχιμανδρίτη Κυπριανό Κουριοκουρίτη, έναν από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της ιστορίας της Κύπρου και της κυπριακής λογιοσύνης, η Κύπρος παρουσιάζεται από τον 18ο αιώνα ως ένας τόπος που παρά τις αλλεπάλληλες προσπάθειες όσων την επιβουλεύονταν  δηλαδή οι κατακτητές Βενετοί, Οθωμανοί και Βρετανοί, είχε μια στάση άμυνας με κύριο στόχο την ελευθερία της.[2] Οι Ελληνοκύπριοι δηλαδή ήταν ανέκαθεν υποδουλωμένοι και κατακτημένοι αγωνιζόντουσαν έτσι για την ελευθερία και ανεξαρτησία τους. Το όραμα αυτής της ελευθερίας σηματοδότησε το ξέσπασμα της ένοπλης αντίστασης των Ελληνοκυπρίων εναντίων των βρετανών κατακτητών.

Οι αντάρτες αγωνιστές έχοντας έντονο θρησκευτικό και εθνικό συναίσθημα πολεμούν για την απελευθέρωση του Νησιού τους. Η ΕΟΚΑ, το α και το ω του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα των Ελληνοκυπρίων, είναι εκείνη η οργάνωση η οποία συμβάλει στην εθνική αφύπνιση των αγωνιστών μέσα από ιδεολογικές και επαναστατικές προκηρύξεις.  Ο συνωμοτικός χαρακτήρας, η μυστικότητα και οι πιστές εκτελέσεις των ενεργειών που ανακοίνωνε ο αρχηγός ήταν κάποια από τα σημαντικά χαρακτηριστικά της ΕΟΚΑ. Η στρατιωτική οργάνωση η οποία κατευθύνεται από τον Γρίβα – Διγενή στρατιωτικό αρχηγό της ΕΟΚΑ είχε σκοπό να συγκεντρώσει τις στρατιωτικές-επαναστατικές ομάδες, να μοιράσει σ αυτές οπλισμό και να τις εκπαιδεύσει. Η πολιτική οργάνωση την οποία  κατεύθυνε ο Μακάριος ως πολιτικός αρχηγός της ΕΟΚ.Α μέσω της Πολιτικής Επιτροπής Κυπριακού Αγώνα είχε στόχο να ξεσηκώσει  τον κυπριακό λαό μέσα από προπαγανδιστικά έντυπα και προκηρύξεις εναντίον των Βρετανών. Ειδικότερα οι «φλογεροί» ιεροκήρυκες και οι πατριώτες αγωνιστές της εποχής  έπρεπε να  συμβάλουν στην εξύψωση του εθνικού φρονήματος του μέχρι τότε πληγωμένου γοήτρου του υποδουλωμένου κυπριακού λαού.  Το αποτέλεσμα ήταν εν τέλει να ξεσηκωθεί ο κυπριακός λαός και με αιματηρό αγώνα (συλλήψεις, εκτελέσεις, βασανιστήρια που του επιβλήθηκαν) να επαναστατήσει για την ελευθερία του. Παρατηρούμε λοιπόν πως η ελευθερία και η ανεξαρτησία είναι τα ζητούμενα του αγώνα του κυπριακού λαού τα οποία αποτέλεσαν την βάση για την δημιουργία της εθνική του ταυτότητας.[3]

Φυσικά είναι γνωστό πως η ΕΟΚΑ είχε την στήριξη των τότε ελληνικών κυβερνήσεων  (Αλ. Παπάγου αρχικά και Κ. Καραμανλή στο τέλος), διότι η ελευθερία του Νησιού εκφράστηκε ως αγώνας για την Ένωση με το αδελφό ομόδοξο και ομόγλωσσο έθνος των Ελλήνων. Αυτό όμως από τη μια ακούγεται ωραίο για την Ελλάδα, αλλά από την άλλη δημιούργησε πολλά προβλήματα. Ειδικότερα παρόλο που ο αρχηγός της ΕΟΚΑ  Γρίβας είχε εκφράσει δημοσίως τις αντί-ΝΑΤΟΙΚΕΣ του απόψεις, σχετικά με την οριστική ένταξη της Κύπρου στο ΝΑΤΟ, η τότε ελληνική κυβέρνηση Καραμανλή τάχθηκε απέναντι σε αυτήν την άποψη καθώς θεώρησε πως έπρεπε να συνεχίσει χωρίς κωλύματα την φιλοδυτική της πολιτική. Αυτό φυσικά την κατέστησε μη δημοφιλή  στον ελληνικό λαό, αφενός γιατί η Ε.Δ.Α η οποία εκπροσωπούσε τον αριστερό πληθυσμό των ψηφοφόρων, είχε εκφράσει την παραδοσιακή της δυσαρέσκεια  για κάθε αμερικανική μεσολάβηση στη χώρα, αλλά αφετέρου γιατί οι δεξιοί ψηφοφόροι σε μεγάλο ποσοστό ήταν υπέρ της «πατριωτικής» για τα δεδομένα τους πολιτικής της  Ένωσης την οποία η Δύση αγνοούσε συνεχώς. Όταν όμως η κρίση του  κυπριακού είχε παραταθεί κατά τον Σεπτέμβρη του 1958 και οι Η.Π.Α. άρχισαν να επεμβαίνουν όλο και περισσότερο, η ελληνική κυβέρνηση Καραμανλή βρίσκεται εκτεθειμένη και απέναντι  στα γεγονότα και στις αντιδράσεις των Γρίβα και Μακαρίου με το να εξαγγέλλουν οι ίδιοι την πιθανή αποχώρηση από το ΝΑΤΟ. Εννοείται πως αν δεχόταν τις προτάσεις του Μακαρίου, ο Καραμανλής θα έδειχνε στους συμμάχους πως συναινούσε σε μια αντιδυτική πολιτική.[4] Αυτό θα ερμηνευόταν σαν πολιτική αποτυχία της ΕΡΕ  αλλά και ως μια γεωπολιτική τραγωδία καθώς δεν μπορούσε να φανταστεί ο ίδιος ο πρωθυπουργός ποια θα ήταν εν τέλει η τύχη της Ελλάδας έξω από την σφαίρα επιρροής της Δύσης. Εδώ επιβεβαιώνεται πάλι πως όντως οι Ελληνοκύπριοι είχαν ως απώτερο στόχο της πλήρη ανεξαρτησία του νησιού τους και πράγματι ο αγώνας αυτός της ΕΟΚΑ ήταν το αποτελεσματικό στοιχείο της αυτοσυνειδησίας τους. Όμως οι πολιτικές ενέργειες Γρίβα και Μακαρίου έδειχναν να είναι ιδιαίτερα απειλητικές προς την Δύση με αποτέλεσμα η Ελληνική κυβέρνηση να απευθύνεται για την επίλυση του ζητήματος στους συμμάχους της.[5]

Το τέλος ήλθε με τις Συμφωνίες Ζυρίχης – Λονδίνου το 1959 όπου με πίεση αποδέχτηκε τους όρους αυτών των συμφωνιών ο Μακάριος, ενώ ο Γρίβας είχε εκφράσει την έντονη δυσαρέσκεια του.[6] Οι συμφωνίες αυτές θα τολμήσουμε να πούμε πως επούλωσαν αφενός τις πληγές του αιματηρού αγώνα της ΕΟΚΑ με τους γνωστούς και άγνωστους ήρωες Ελληνοκυπρίους οι οποίοι έδωσαν την ζωή τους, αλλά αφετέρου αποτέλεσε στο μέλλον την σκανδάλη για την τραγωδία του 74.

 

Υποσημειώσεις

[1] Ανδρέας Βαρνάβας , Ιστορία του Απελευθερωτικού Αγώνα της Ε.Ο.Κ.Α., Λευκωσία , 2002 , σελ 267-373

[2] Αρχιμανδρίτης Κυπριανός, Ιστορία χρονολογική της Νήσου Κύπρου,Βενετία», 1788, σ. 264

[3] Πασχάλης Κιτρομηλίδης, Η πεντηκονταετηρίδα της Κυπριακής Δημοκρατίας και οι ιδεολογικές προϋποθέσεις της συμφωνίας των δυο κοινοτήτων , Ελληνική Επιθεώρηση Πολιτικής Επιστήμης, τχ 37, Ιουνιος 2011, σελ 5,16

[4] Π. Παπαπολυβίου, Ιστορία της Κύπρου στα χρόνια της Αγγλοκρατίας 1878-1960, Λευκωσία 2006,  σελ 58

[5] Ευάνθης Χατζηβασιλείου, Το ενδεχόμενο εξόδου από το ΝΑΤΟ, ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 01/02/2015,

[6] Robert Holland, Britain and the Revolt in Cyprus, 1954-1959, Clarendon Press,1998, σελ 286-292

 

∗Ο Χρήστος Στρυφτός είναι Ιστορικός

Facebook Comments Box

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Recommended
Κατά τον Ησίοδο η Καλλιόπη ήταν η μεγαλύτερη κι ευγενέστερη…
Cresta Posts Box by CP
Content | Menu | Access panel
Αρέσει σε %d bloggers: