Η Διατροφική αξία της Νηστείας τη Μεγάλη Εβδομάδα- Του Διατροφολόγου –Διαιτολόγου Νικόλα Γιατρά.

 

Στα πρώτα χρόνια της εμφάνισης του ανθρώπου η διαθεσιμότητα των τροφών ήταν απρόβλεπτη, υπήρχε αφθονία το καλοκαίρι και μεγάλη έλλειψη κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Η νηστεία αποτελεί ένα επακόλουθο της ανθρώπινης  εξέλιξης και υπάρχει στις παραδόσεις όλων των θρησκειών, ως μέσο εξάσκησης της πίστης για τον εξαγνισμό της ψυχής και του σώματος.

Οι προϊστορικοί πρόγονοί μας βρίσκονταν σε αναγκαστική κατάσταση νηστείας αναζητώντας φαγητό. Ακόμη και όταν έκανε την εμφάνισή της η γεωργία, συχνά το φαγητό ήταν σπάνιο, ιδίως με την έντονη αλλαγή των καιρικών συνθηκών ώστε η νηστεία να ταυτίζεται με τον τρόπο ζωής.

Στα σπήλαια, τα πρωτόγονα σπίτια και αργότερα στα πέτρινα κάστρα αποθήκευαν τα σιτηρά και ωρίμαζαν το κρέας για το χειμώνα.

Πριν την εξέλιξη της άρδευσης, η έλλειψη βροχής σήμαινε πείνα και οι άνθρωποι νήστευαν ώστε το αποθηκευμένο φαγητό τους να κρατήσει όσο το δυνατόν περισσότερο, μέχρις ότου επέστρεφαν οι βροχές ώστε οι καλλιέργειες να είναι δυνατές.

Σύμφωνα με κάποιους μελετητές, κατά τη διάρκεια αυτών των νηστειών, οι μεταβολικές διαδικασίες των προγόνων μας επιβραδύνονταν και σταματούσε η γήρανση. Στη συνέχεια, όταν εμφανίζονταν επάρκεια τροφών, οι μεταβολικές διαδικασίες βελτιώνονταν, ώστε οι άνθρωποι μεγάλωναν και γερνούσαν.

Σύγχρονες μελέτες, δείχνουν ότι οι προϊστορικοί άνθρωποι  που πεινούσαν συγκεντρώνονταν καλύτερα και ήταν πιο δραστήριοι από εκείνους που ήταν χορτάτοι. Αυτό οφειλόταν στο γεγονός ότι οι κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες, όταν έψαχναν για τροφή, έπρεπε να ήταν προσεκτικοί και σε εγρήγορση. Στην προϊστορία, εάν ένα άτομο δεν μπορούσε να κυνηγήσει με επιτυχία ενώ ήταν πεινασμένο, θα ήταν λιγότερο πιθανό να επιβιώσει.

Μήπως τελικά είμαστε έτσι φτιαγμένοι ώστε να ρυθμίζουμε τη λειτουργία του οργανισμού μας σε μικρές περιόδους νηστείας , όπως ακριβώς έπρεπε να κάνουν οι αρχαίοι πρόγονοί μας;

Η νηστεία, δηλαδή η εκούσια μερική ή ολική αποχή από τρόφιμα και ποτά για μια χρονική περίοδο, είναι μια από τις αρχαιότερες θεραπευτικές μεθόδους στον κόσμο.

Ο Ιπποκράτης (460 – 370 π.Χ.), που θεωρείται ο πατέρας της σύγχρονης ιατρικής, συνιστούσε και ενεθάρρυνε  την εφαρμογή  νηστείας ως μορφή θεραπείας στους ασθενείς του.

Ο Πυθαγόρας ο Σάμιος (580 – 496 π.Χ.) επίσης επαινούσε τις αρετές της νηστείας.

Στη διάρκεια του 14ου αιώνα μ.Χ ,  θεραπευτική αγωγή  μέσω νηστείας εφαρμόστηκε από την Αγία Αικατερίνη της Σιένα, ενώ ο Παράκελσος στην περίοδο της αναγέννησης, χαρακτήρισε τη νηστεία “εσωτερικό γιατρό του σώματος”.

Για πολλούς αρχαίους πολιτισμούς, η νηστεία ήταν αναπόσπαστο κομμάτι της ψυχικής προετοιμασίας για τον πόλεμο καθώς και τις τελετές ενηλικίωσης. Επιπλέον, πολλοί λαοί νήστευαν προκειμένου να κατευνάσουν την οργή των θεών ή  να αποτρέψουν μεγάλες καταστροφές και ακραία φυσικά φαινόμενα.

Η νηστεία ως αποχή από το φαγητό, έχει χρησιμοποιηθείε ως μέσο άσκησης πολιτικής διαμαρτυρίας, με κλασικά παραδείγματα τις Σουφραζέτες (κίνημα γυναικών στη Βρετανία υπέρ της ισότητας των φύλων), τον Μαχάτμα Γκάντι, ο οποίος πραγματοποίησε 17 νηστείες (πλήρης αποχή από τροφή) κατά τη διάρκεια του αγώνα για την ανεξαρτησία της Ινδίας, με τη μεγαλύτερη να μετρά διάρκεια 21 ημέρες, αλλά και οι αγωνιστές της ανεξαρτησίας της Ιρλανδίας τη δεκαετία του ’80,με την αποχή τους από τη τροφή να τους οδηγεί στο θάνατο μετά τη παρέλευση περίπου δυο μηνών.

Η θεραπευτική νηστεία – δηλαδή οι περιπτώσεις όπου η νηστεία χρησιμοποιείται ως πρόληψη ή θεραπεία για κάποια ασθένεια – έγινε δημοφιλής κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα, όταν εφαρμόστηκε για να θεραπεύσει καρδιακές παθήσεις, υπέρταση, παχυσαρκία, πεπτικά προβλήματα, αλλεργίες και πονοκεφάλους.

Η νηστεία, παίζει κυρίαρχο ρόλο στις θρησκευτικές παραδόσεις  παγκοσμίως, καθώς συμβολίζει την εγκράτεια και την κάθαρσηΣτις λεγόμενες Αβραμιαίες, θρησκείες, στον Ιουδαϊσμό, τον Χριστιανισμό και το Μωαμεθανισμό, η νηστεία αποτελεί ένα σημαντικό και  απαραίτητο στάδιο για την ψυχοσωματική προετοιμασία του πιστού. Για παράδειγμα, στον Iουδαϊσμό αρκετές ημέρες το χρόνο είναι ημέρες νηστείας, όπως η Ημέρα Εξιλέωσης (Γιομ Κιππούρ) η οποία είναι μια μέρα ξεχωριστή για έκφραση ταπείνωσης, εξομολόγησης και εξιλέωσης των αμαρτιών του περασμένου έτους.

Οι  μωαμεθανοί  νηστεύουν στο Ραμαζάνι για έναν ολόκληρο μήνα, ενώ Καθολικοί και Ορθόδοξοι χριστιανοί νηστεύουν 48 ημέρες την Μεγάλη Σαρακοστή παράδοση που προέρχεται,από ανάλογες δοκιμασίες βιβλικών προσώπων.Ο Μωυσής νήστευε επί 40 ημέρες πριν ανέβει στην κορυφή του Σινά για να παραλάβει, από τον Θεό τη Διαθήκη των 10 εντολών.

Μετά από νηστεία 24 ωρών ο Δανιήλ «επιβίωσε» στον λάκκο των Λεόντων, ενώ ο Χριστός πριν ξεκινήσει τη διδασκαλία του αποσύρθηκε στην έρημο όπου με νηστεία και προσευχή παρέμεινε επί 40 ημέρες.

Από τα αρχαία χρόνια πιστευόταν πως η νηστεία δυναμώνει την προσευχή, ενισχύει τον άνθρωπο, θωρακίζει την υγεία του, καταπολεμά τους πειρασμούς. «Με την τροφή, τη μέθη και τα διάφορα καρυκεύματα εξάπτεται και κάθε είδος ακολασίας» προειδοποιούν τα εκκλησιαστικά κείμενα, ενώ ο Μ. Βασίλειος σημείωνε ότι «αν κυριαρχούσε η νηστεία, η ζωή μας δεν θα ήταν γεμάτη στεναγμούς. Θα επικρατούσε τέλεια ειρήνη σε ολόκληρη της ανθρωπότητα». Κατά τον Αγιο Νικόδημο, νηστεία είναι «η τέλεια ασιτία ή και το να τρώγη τινάς μίαν φοράν την ημέραν, κατά την εννάτην ώραν, με ξηροφαγίαν, άρτου δηλονότι μόνον και ύδατος».

Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή ή αλλιώς η Σαρακοστή, σημαίνει «Μεγάλες 40 Ημέρες» και είναι η πιο σημαντική περίοδος νηστείας στο εκκλησιαστικό ημερολόγιο των Ορθοδόξων Χριστιανών. Είναι η παλαιότερη από τις μεγάλες νηστείες της Ορθόδοξης Εκκλησίας, καθώς καθιερώθηκε τον 4ο αιώνα. Αρχικά διαρκούσε έξι εβδομάδες ενώ αργότερα, προστέθηκε και η έβδομη εβδομάδα. Έτσι σήμερα παρόλο μιλάμε για Σαρακοστή, μετράμε 48 μέρες νηστείας.

Αυτοί που κρατούν τη νηστεία , από την Καθαρά Δευτέρα μέχρι το Μεγάλο Σάββατο, είναι συνήθως άνθρωποι βαθιά θρησκευόμενοι. Από την άλλη, ειδικά τα τελευταία χρόνια, δεν λείπουν και αυτοί που θεωρούν ότι είναι μία καλή ευκαιρία για να κάνουν μία διατροφή-αποτοξίνωση και αποφεύγουν το κρέας και τα ζωικής προέλευσης τρόφιμα, χωρίς να περιορίζονται από τα στενά όρια που θέτει η θρησκεία.

Η παράδοση ορίζει ότι κατά τη διάρκεια της νηστείας, απαγορεύεται η κατάλυση κρέατος, ιχθυρών, γαλακτοκομικών προιόντων, ελαιών και οίνου. Κατ’ εξαίρεση τα Σάββατα και τις Κυριακές επιτρέπονται το λάδι και το κρασί, εκτός από το Μεγάλο Σάββατο, που είναι το μοναδικό Σάββατο του έτους στο οποίο απαγορεύονται λάδι και κρασί, μέχρι την Ανάσταση.

Στην εορτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου (25 Μαρτίου) και την Κυριακή των Βαΐων τρώμε ψάρια.

Ποια είναι τα  κριτήρια αποκλεισμού τροφών  στη νηστεία; Οι υψηλές θερμοκρασίες της Μέσης Ανατολής, ο νομαδικός τρόπος ζωής, η έλλειψη και οι επιδράσεις κάποιων τροφών όπως τα μπαχαρικά, καθώς κι η ανάγκη διαφοροποίησης από θρησκευτικές παραδόσεις παλαιοτέρων θρησκειών αλλά και η προσπάθεια εξίσωσης όλων ,πλουσίων και φτωχών ενώπιον του Θεού ήταν ορισμένοι από τους λόγους που επηρέασαν στη διαμόρφωση των κανόνων της νηστείας . Καθώς εξαπλωνόταν σε ολόκληρο τον κόσμο ο Χριστιανισμός ,η νηστεία προσαρμοζόταν στις κλιματολογικές συνθήκες και τις διατροφικές συνήθειες της κάθε  περιοχής. Έτσι διαφορετική είναι η νηστεία που ακολουθούν οι χριστιανοί της Μεσογείου από αυτήν των χριστιανών που ζουν στη παγωμένη γη της Λαπωνίας ή στη νησιωτική Γροιλανδία όπου επιβάλλεται για λόγους διασφάλισης υγείας η κατάλυση κρέατος.

 

Η Σαρακοστή τελείωσε και η Μ. Εβδομάδα έφτασε. Για κάποιους από εμάς μπορεί ν’ αποτελεί την τελευταία βδομάδα της μακράς νηστείας και για κάποιους την έναρξη της νηστείας πριν το Πάσχα.

Όπως και να έχει σε διατροφικό επίπεδο η νηστεία  περιλαμβάνει αποχή από όλα τα τρόφιμα ζωικής προέλευσης και κάποιες μέρες και από το λάδι. Λαμβάνοντας υπόψη αυτό τον περιορισμό, προτείνουμε για το διατροφικό σχεδιασμό της Μ. Εβδομάδας τα παρακάτω.

Πρόγευμα

Ενδεικτικά, αναφέρουμε κάποιες επιλογές.

– Ψωμί / φρυγανιές ολικής ή σικάλεως με ταχίνι, μέλι ή μαρμελάδα και τσάι. Επιλογή πλούσια ενεργειακά, αλλά και σε ασβέστιο, φώσφορο, σίδηρο, βιταμίνες του συμπλέγματος Β, πολυακόρεστων λιπαρών και φυτικών ινών.

– Φυσικό χυμό φρούτων και μπάρα δημητριακών ολικής άλεσης ή κουλούρι ολικής άλεσης με σπόρους. Πλούσιο σε ενέργεια και βιταμίνες που ποικίλουν ανάλογα με τα φρούτα επιλογής και σε φυτικές ίνες.

– Φυσικό χυμό φρούτων ή τσάι με φρυγανιές / ψωμί (σικάλεως/ολικής) με μέλι ή μαρμελάδα και μαργαρίνη, με διατροφικά χαρακτηριστικά παρόμοια με αυτά της δεύτερης επιλογής (ενέργεια, βιταμίνες και φυτικές ίνες).

 

Ενδιάμεσα

Ενδιάμεσα  των βασικών γευμάτων, τρώμε μικρογεύματα που προσδίδουν στον οργανισμό ενέργεια και θρεπτικά συστατικά, ρυθμίζουν  την όρεξη και συμβάλλουν στην αποφυγή άσκοπων  τσιμπολογημάτων.

προτείνουμε σαν επιλογές :

– Φρέσκα φρούτα ή το χυμό αυτών.
– Ξηρά φρούτα.
– Ξηρά φρούτα συνδυασμένα με ξηρούς καρπούς.
– Μπάρα δημητριακών ολικής άλεσης, παστέλι ή χαλβά, αν θέλουμε κάτι πιο γλυκό

Μενού Μεγάλης εβδομάδας, πρόγραμμα κυρίως γευμάτων

Μεγάλη Δευτέρα

Ένα ενδιαφέρον κύριο γεύμα για το ξεκίνημα της βδομάδας μια μακαρονάδα με θαλασσινά ή ένα ριζότο/κριθαρότο επίσης με θαλασσινά, συνοδευμένο πάντα με σαλάτα. Γεύμα πλούσιο σε ενέργεια, θρεπτικά συστατικά και ισορροπημένο ως προς τη σύστασή του σε μακροθρεπτικά συστατικά και εκπροσώπους και από τις 4 βασικές ομάδες τροφίμων (αμυλούχα, πρωτεϊνούχα, λίπη και λαχανικά).

Το δευτερεύον γεύμα με το οποίο θα μπορούσε να συνδυαστεί είναι μια ποικιλία από ψητά λαχανικά με ταραμοσαλάτα και ψωμί ολικής ή σικάλεως.

Μεγάλη Τρίτη

Επιμένουμε  «παραδοσιακά» και προτείνουμε τόσο για κύριο όσο και για δευτερεύον γεύμα σπιτική χορτόπιτα με «χειροποίητο» φύλλο. Χρησιμοποιήστε  χόρτα εποχής, συνδυάστε την πίτα σας με μια πολύχρωμη σαλάτα και ελιές ή ταραμοσαλάτα και ενισχύστε τη θρεπτική αξία των γευμάτων σας.

Μεγάλη Τετάρτη

Αν έχετε αποφασίσει να απέχετε και από το λάδι,για το κύριο γεύμα προτείνουμε  όσπρια π.χ. φασόλια, φακές, ρεβίθια που μπορούν να μαγειρευτούν και  χωρίς λάδι, συνδυάστε τα με ψωμί ή ρύζι, ελιές ή ταραμοσαλάτα και πράσινα φυλλώδη λαχανικά. Όταν συνδυάζετε τα όσπρια με άμυλο π.χ. ψωμί/ρύζι, προσλαμβάνετε με το γεύμα σας πρωτεΐνη υψηλής βιολογικής αξίας.

Όσον για το δευτερεύον γεύμα φτιάξτε μια ωραία ταχινοσαλάτα και συνοδεύστε την με ψωμί η παξιμάδι κρίθινο ή ολικής.

Μεγάλη Πέμπτη

Η άνοιξη και το καλοκαίρι είναι εποχές με μεγάλη ποικιλία σε φρέσκα λαχανικά.Προτείνουμε λοιπόν ένα λαδερό φαγητό της αρεσκείας σας π.χ. μπριάμ, φασολάκια, αγκινάρες κ.ά. ή γεμιστά, τόσο για κύριο όσο και για δευτερεύον γεύμα. Συνδυάστε το με ψωμί ολικής ή σικάλεως. Επιλογή επαρκής σε ενέργεια και περιεκτικότητα σε θρεπτικά συστατικά, όπως βιταμίνες, που ποικίλλει ανάλογα με τα χρώματα των λαχανικών που θα χρησιμοποιήσετε.

Μεγάλη Παρασκευή

Η Μεγάλη Παρασκευή είναι η περισσότερο συναισθηματικά φορτισμένη ημέρα της εορτής του Πάσχα. Η κορύφωση του Θείου Δράματος. Αυτή την ημέρα οι πιστοί σε ένδειξη πένθους δεν τρώνε, σχεδόν, τίποτα. Έχουν εισέλθει στο τελικό στάδιο της σωματικής και πνευματικής δοκιμασίας που ξεκίνησε με την έναρξη της νηστείας της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Γιατί η νηστεία, κατά τους Πατέρες της Εκκλησίας, δεν είναι μόνο η αποχή από κάποια φαγητά αλλά και από πάθη, εγωισμούς και χαρακτηριζόμενες αμαρτωλές συμπεριφορές.

Αν όμως νιώθετε την ανάγκη να φάτε κανονικά , όπως και τις προηγούμενες μέρες, επιλέξτε για κύριο γεύμα κάποιο θαλασσινό μαγειρευτό π.χ. σουπιές με σπανάκι ή καλαμάρι με κόκκινη σάλτσα και λαχανικά ή χταπόδι κρασάτο με μαϊντανό και συνοδεύστε το με πατάτα ή ψωμί ή ψητά θαλασσινά και λαχανικά με ψωμί, αν απέχετε από το λάδι.

Γεύμα πλούσιο σε πρωτεΐνη χαμηλής περιεκτικότητας σε λίπος, αλλά και επάρκεια σε ενέργεια και θρεπτικά συστατικά.

Δευτερεύον γεύμα που θα μπορούσατε να το συνδυάσετε, μια αραβική πίτα με σαλάτα και ταχίνι ή ένα κρύο σάντουιτς με ψητά λαχανικά και σος μουστάρδας.

Μεγάλο Σάββατο

Για το μεσημέρι του Μ. Σαββάτου επιλέγουμε μια ντοματόσουπα ή μανιταρόσουπα με ή χωρίς λάδι, εμπλουτισμένη με λαχανικά  εποχής και ρύζι ή ζυμαρικό σε συνδυασμό με ψωμί ή παξιμάδι για περισσότερη ενέργεια.

Μια επιλογή θρεπτική, αλλά και φιλική για το πεπτικό, που θα το προετοιμάσει για την ομαλή κατανάλωση των μη νηστίσιμων τροφίμων που θα καταναλώσουμε τις επόμενες ώρες. Η κατανάλωση αυτή καλό θα είναι να γίνει σταδιακά και με μέτρο προς αποφυγή δυσάρεστων εξελίξεων στο πεπτικό σύστημα.

Η νηστεία είναι μια κατάσταση, χαρακτηριστικό της οποίας είναι η αποχή από συγκεκριμένα τρόφιμα. Δεν υπάρχει σοβαρός λόγος να παρεκκλίνει κάποιος από τις καθημερινές  διατροφικές του συνήθειες σε ώρες και αριθμό γευμάτων.

Για  την αποφυγή πιθανών υπερβολών απαιτείται καλός σχεδιασμός, ισορροπία γευμάτων  σε ενεργειακό και θρεπτικό επίπεδο τόσο σε μακροθρεπτικά, όσο και σε μικροθρεπτικά συστατικά και ποικιλία σε τρόφιμα που θα επιλέξετε να καταναλώσετε, ώστε να μην αισθανθείτε ανάγκη για τσιμπολόγημα και υπερκατανάλωση κυρίως αμυλούχων τροφίμων.

Εξάλλου βασικό χαρακτηριστικό της νηστείας είναι η εγκράτεια και ο αυτοέλεγχος…

Μικρές συμβουλές για τα εορταστικά γεύματα της Ανάστασης και του Πάσχα.

– Μέτρο κι εγκράτεια, όσον αφορά στην κατανάλωση κρέατος και παραγώγων του στη διατροφή σας.

– Η τακτική κατανάλωση σαλατών από ποικιλία λαχανικών, συμβάλλει στην αποφυγή της υπερκατανάλωσης λιπαρών και θερμιδογόνων τροφίμων.

– Φροντίστε να έχετε, οργανώσει σωστά και ισορροπημένα τα  γεύματα σας ακόμη και αυτές τις μέρες.

– Καταναλώστε αλκοόλ με μέτρο.

Και να θυμάστε πως , αυτό που τελικά έχει σημασία είναι να περάσετε όμορφα με τους ανθρώπους σας ,ακόμη και μένοντας σπίτι…

 

ΚΑΛΗ ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΚΑΛΟ ΠΑΣΧΑ ΣΕ ΟΛΟΥΣ

Νικόλας Διον. Γιατράς

Διαιτολόγος Διατροφολόγος

Γράμμου 4 –ΚΑΛΛΙΘΕΑ 17675

2114027648-6948485846

nikosgiatras@gmail.com

Facebook Comments

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Recommended
Τουλάχιστον 10 ηλικιωμένοι και 2 εργαζόμενοι βρέθηκαν θετικοί στον covid…
Cresta Posts Box by CP
Content | Menu | Access panel
Facebook
error: Content is protected !!