App Icon

Η μουσική αντίληψη των μαθηματικών

Όταν ο Mozart συνάντησε την λογική
«Στην πραγματικότητα μπορείς να πεις ότι η μουσική είναι ένα άλλο είδος τέχνης, ή ίσως ότι η σκέψη είναι ένα άλλο είδος μουσικής »
Ούρσουλα Λε Γκεν

Στα τέλη του 6ου αιώνα π.Χ, ο σπουδαίος Έλληνας φιλόσοφος και μαθηματικός, Πυθαγόρας, έκανε μια σημαντική ανακάλυψη, η οποία αποτέλεσε τον θεμέλιο λίθο τόσο στον μετέπειτα τρόπο σκέψης του, όσο και στην ευρύτερη εξέλιξη της μουσικής. Μελετώντας το μονόχορδο, παρατήρησε ότι οι τέλειες αρμονίες, τα διαστήματα δηλαδή της
μουσικής κλίμακας, μπορούσαν να εκφραστούν αριθμητικά ως αναλογίες μεταξύ των αριθμών 1,2,3 και 4 , το άθροισμα των οποίων ισούται με 10. Ο τέλειος αριθμός, η λεγόμενη τετρακτύς. Στην ουσία δηλαδή, μετέφρασαν τις νότες σε αριθμούς και απέδειξαν ότι το χαώδες πλήθος των ήχων, μεταμορφώνεται σε μουσική μόνο όταν υπόκειται σε αριθμητική αξία και παράγει ρυθμό και μελωδία. Οι ακριβείς μαθηματικές σχέσεις
παράγουν αρμονικούς ήχους και όσο μεγαλύτερη είναι η ακρίβεια τόσο περισσότερο διεγείρονται τα συναισθήματα του ακροατή.
Όλα αυτά ήταν μόνο η αφετηρία για μια υπέροχη συνέχεια. Ακολούθησαν οι
μαθηματικές εφαρμογές του Johan Sebastian Bach, οι σειρές Fibonacci και η χρυσή αναλογία στις μουσικές συνθέσεις, η κυματική μορφή του ήχου και η μια ανακάλυψη διαδεχόταν την άλλη, η μια έρευνα ενίσχυε την προηγούμενη κι έδινε ώθηση στην επόμενη, τεκμηριώνοντας την αρχική άποψη ότι η μουσική εξέφραζε την ύψιστη συμπαντική αρμονία.
Προχωρώντας ένα βήμα πιο πέρα, στις αρχές της δεκαετίας του ’90, στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, ο νευρολόγος Gordon Shaw και η Francis Rauscher, ειδικός για την ‘’ανάπτυξη της γνώσης’’, πραγματοποίησαν ένα απλό ακουστικό πείραμα σε μια ομάδα φοιτητών. Έπαιξαν τα πρώτα δέκα λεπτά από μια σονάτα για δύο πιάνα του Mozart στη ρε μείζονα. Ύστερα οι φοιτητές απάντησαν σε ένα IQ τεστ σχετικά με τον προφορικό
διαστηματικό συλλογισμό. Πέτυχαν 9 βαθμούς περισσότερο σε σχέση με άλλους συναδέλφους τους. Ο διαστηματικός συλλογισμός σχετίζεται με το δεξί ημισφαίριο του εγκεφάλου και αφορά στον προσανατολισμό σχημάτων στον χώρο. Σύμφωνα με τον Shaw, ο τρόπος που οι νευρώνες του εγκεφάλου διεγείρονται, προδιαθέτουν ομάδες κυττάρων να αποδεχθούν συγκεκριμένα υποδείγματα ενεργοποίησης, τα οποία και αποτελούν τη βασική ‘’γραμματική’’ της νευρωνικής δραστηριότητας. Το 1988, ο ίδιος και ο μαθητής του Xiaodan Leng, προσομοίωσαν τη δραστηριότητα του ανθρώπινου εγκεφάλου σε υπολογιστή κι ύστερα μετέτρεψαν τα
σήματα αυτής της προσομοίωσης σε ήχους. Τους περίμενε μια έκπληξη. Οι ήχοι αυτοί ακούγονταν σαν ένα είδος μουσικής. Βαδίζοντας ανάποδα τη διαπίστωση αυτή, αναρωτήθηκε λοιπόν αν θα μπορούσε να κατανοηθεί η ‘’γραμματική’’ των νευρώνων παρακολουθώνταςτον τρόπο που ανταποκρίνεται ο εγκέφαλος στη μουσική. Τα πειράματα που γίνονται τα επόμενα χρόνια επαυξάνουν και αποδεικνύουν την αρχική
παραδοχή ότι η μουσική του Mozart «οργανώνει» τα νευρωνικά συμπλέγματα του δεξιού ημισφαιρίου ενισχύοντας την χωροταξική σκέψη και διεγείρει τις ανώτερες εγκεφαλικές λειτουργίες.
Στον αντίποδα, κάποιοι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι η μουσική του συγκεκριμένου καλλιτέχνη δεν χρήζει ιδιαίτερης προσοχής, ούτε υπερτερεί σε ο,τιδήποτε, καθώς οι όποιες βελτιώσεις παρατηρήθηκαν είναι μικρές. Αντιπροσωπευτικό δείγμα αποτελεί η έρευνα του Christopher Chabris, ψυχολόγου του Πανεπιστημίου του Harvard, το 1999, η οποία και
προέβαλλε αφοριστικό χαρακτήρα επί του θέματος.
Μέχρι σήμερα οι απόψεις διίστανται, κυρίως ως προς τη χρονική διάρκεια του αποτελέσματος του «φαινομένου Mozart». Κατά τη γνώμη μου όμως μια ανακάλυψη, όσο μικρή κι αν φαίνεται τώρα, αποτελεί ένα σημαντικό βήμα. Ένα βήμα για λίγο πιο πέρα, στο άγνωστο. Με εφόδια τη γνώση και την έμφυτη τάση του ανθρώπου να προσπαθεί να ξεπεράσει τα όριά του, με πείσμα, πίστη και προσήλωση. Από μια απλή παρατήρηση, μια
σκέψη, με λίγη τόλμη και πολλή δουλειά έχουν γεννηθεί πολλά επιστημονικά θαύματα. Η ιστορία μας το έχει αποδείξει.
Το 1762, ένα παιδί μόλις έξι ετών, συνθέτει και παίζει τα πρώτα του κομμάτια, χωρίς να γνωρίζει καν μαθηματικά. Κι όμως, κάθε ήχος που έβγαινε από το πιάνο του, υπόκειτο σε αριθμητικές σχέσεις. Τριακόσια σχεδόν χρόνια αργότερα, ένας επιστήμονας ανακαλύπτει ότι αυτή η μουσική παράγει μαθηματική σκέψη. Πόση μαγεία κρύβεται τελικά σε αυτόν τον κόσμο; Πόσα πράγματα ακόμα δε γνωρίζουμε και πόσα θαύματα ακόμα μας περιμένουν;

Άρθρο της Μαρλέν Δεσποτίδη.

Facebook Comments Box

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Recommended
Να εφαρμόσουν αποτελεσματικά τα μέτρα για την αντιμετώπιση του κορωνοϊού,…
Cresta Posts Box by CP
Content | Menu | Access panel