29 °C Athens, GR
26 Σεπτεμβρίου 2020

Μ.Καραγάτσης: «ο καλός λογοτέχνης μας παρουσιάζει όπως θέλουμε να είμαστε, ενώ εκείνος που τολμάει να μας παρουσιάζει όπως είμαστε, είναι κακός λογοτέχνης»

Ο Μ. Καραγάτσης ήταν μια φυσιογνωμία που προκαλούσε συγκρούσεις στον λογοτεχνικό κόσμο. Το έργο του έβρισκε φανατικούς υποστηρικτές, αλλά και διώκτες.

Σε μια σπάνια ραδιοφωνική του συνέντευξη, δήλωσε για το θέμα τα εξής:

«Επί 25 χρόνια οι κριτικοί επιμένουν να διαφωνούν ριζικώς για το έργο μου. Οι μισοί ισχυρίζονται πως είναι καλό. Οι άλλοι μισοί πως είναι κακό. Περιττό να πω πως εγώ διαφωνώ και με τους μεν και με τους δε. Και τούτο διότι οι μεν υπέρ-επαινούν το έργο μου βασιζόμενοι στα χειρότερα στοιχεία του. Οι δε κατά, το κατηγορούν παρεξηγώντας τα καλύτερα στοιχεία του. Τολμώ να νομίζω πως είμαι ο καλύτερος κριτικός στο έργο μου. Και αυτό για δύο λόγους. Πρώτον, επειδή δεν καβάλησα το καλάμι να πιστεύω πως είμαι μεγαλοφυής συγγραφέας. Δεύτερον, επειδή δεν κατατρύχομαι από νοσηρό πνεύμα κατωτερότητας να νομίζω πως είμαι ντιπ κατά ντιπ αποτυχημένος. Απλούστατα, είμαι μια ευπρεπής μετριότητα».

Τα πρώτα χρόνια και ο έρωτας για τη δασκάλα του

Γεννήθηκε στην Αθήνα και το αληθινό του όνομα ήταν Δημήτριος Ροδόπουλος. Μεγάλωσε στη Λάρισα, στο χωριό του πατέρα του τη Ραψάνη. Τα καλοκαίρια τα περνούσε στην αυλή μιας εκκλησίας, διαβάζοντας ρωσική λογοτεχνία. Το αγαπημένο του σημείο ήταν η σκιά που δημιουργούσε ένα καραγάτσι, δηλαδή μια φτελιά. Έτσι πήρε και το ψευδώνυμό του. Το «Μ.» του ονόματός του δεν αντιστοιχούσε στο «Μιχάλης, όπως ήταν η άποψη πολλών μελετητών οι οποίοι έβλεπαν ότι στα έργα του κυριαρχούσε το συγκεκριμένο όνομα. Το πιο πιθανό είναι ότι προήλθε από το «Μίτια» που είναι η ρωσική εκδοχή του ονόματος Δημήτρης. Σε ηλικία 7 χρόνων ερωτεύτηκε την 20χρονη δασκάλα του. «Αντί να ερωτευτώ τις συμμαθήτριές μου, αγάπησα παράφορα τη δασκάλα μου. Γεγονός που μαρτυράει τη σκοτεινή ερωτική ιδιοσυγκρασία μου. Έκανα ό,τι μπορούσα για να μην προβιβαστώ, να μείνω στην ίδια τάξη, κοντά στη γυναίκα των ονείρων μου», έγραφε αργότερα στην αυτοβιογραφία του. Τις αναμνήσεις του από αυτόν τον έρωτα συμπεριέλαβε στο διήγημα «Η Κυρία Νίτσα», με το οποίο πρωτοπαρουσιάστηκε στο χώρο των γραμμάτων. Για το συγκεκριμένο έργο του κέρδισε τον 3ο έπαινο στο διαγωνισμό της Νέας Εστίας του 1927.

Ο Μ. Καραγάτσης (δεξιά) με τον Αντρέα Εμπειρίκο και τη γυναίκα του Νίκη Καραγάτση στον Καθεδρικό της Chartres στη Γαλλία το 1952
Ο Μ. Καραγάτσης (δεξιά) με τον Αντρέα Εμπειρίκο και τη γυναίκα του Νίκη Καραγάτση στον Καθεδρικό της Chartres στη Γαλλία το 1952

Ένας λογοτέχνης που δούλεψε ως ασφαλιστής και διαφημιστής

Όταν τελείωσε το σχολείο γράφτηκε στη Νομική Σχολή του πανεπιστημίου της Γκρενόμπλ. Εκεί έμεινε για έναν χρόνο. Τον επόμενο επέστρεψε στην Αθήνα για να συνεχίσει τις σπουδές του στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Πήρε πτυχίο νομικών επιστημών το 1930 και ένα χρόνο μετά, πτυχίο πολιτικών και οικονομικών επιστημών. Εργάστηκε για 7 χρόνια ως νομικός σύμβουλος στην ελβετική εταιρία ασφαλειών «Surveillance», στον Πειραιά. Εμπειρίες από τη θητεία του στην εταιρία, μοιράστηκε στο θρυλικό πια έργο του «Γιούγκερμαν». Το 1952 άρχισε να εργάζεται για την Αθηναϊκή Διαφημιστική Εταιρία ΑΔΕΛ. «Στην Ελλάδα η λογοτεχνία δεν εξελίχθηκε ακόμα σε επάγγελμα. Δηλαδή ο λογοτέχνης που επιθυμεί να ζήσει καθαρά από τη λογοτεχνική του εργασία, δεν θα βρεθεί ποτέ στην ευχάριστη ή στη δυσάρεστη θέση, από όποια σκοπιά το πάρει κανείς, να υποβάλει δήλωση ενιαίου φόρου. Επομένως, αν δεν είναι επιρρεπής στις ηδονές της μποέμικης ζωής, θα εξασκήσει κάποιο άλλο πρακτικό επάγγελμα να βγάλει το ψωμάκι του. Έτσι και εγώ αναγκάστηκα να γίνω διαφημιστής», είπε κάποτε σε συνέντευξή του. Ισχυριζόταν μάλιστα πως «ο καλός λογοτέχνης μας παρουσιάζει όπως θέλουμε να είμαστε, ενώ εκείνος που τολμάει να μας παρουσιάζει όπως είμαστε, είναι κακός λογοτέχνης». Για αυτόν τον λόγο, συνήθιζε να κατατάσσει τον εαυτό του στη δεύτερη κατηγορία λογοτεχνών.

Ο Καραγάτσης πέθανε στις 14 Σεπτεμβρίου 1960. Στο μνήμα του είναι χαραγμένο το επίγραμμα από το έργο του Το μεγάλο συναξάρι: «Οι μοναδικές ομορφιές είναι προνόμιο του θανάτου».

Δημήτρης Ροδοπούλος της Ραψάνης η αλλιώς Μιχάλης Καραγάτσης μέσα από εκφράσεις των βιβλίων του…

¨Πρέπει¨. Ο πιο άδειος λόγος μέσ’ στην απέραντη κενολογία της ανθρώπινης γλώσσας. Δεν υπάρχει πιο απίθανο πράμα από την αλήθεια.
“ΓΙΟΥΓΚΕΡΜΑΝ” Εκδόσεις ΕΣΤΙΑ


Η μεγαλύτερη εξυπνάδα είναι εκείνη που οδηγεί στην ευτυχία.
“ΤΑ ΣΤΕΡΝΑ ΤΟΥ ΜΙΧΑΛΟΥ” Εκδόσεις ΕΣΤΙΑ


Καινούριο σπίτι με τις ίδιες πέτρες δεν ξαναγίνεται.
“Ο ΚΟΤΖΑΜΠΑΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΠΥΡΓΟΥ” Εκδόσεις ΕΣΤΙΑ


Οι άνθρωποι με τους συνεπείς κι ακλόνητους χαραχτήρες γεννούν την εχτίμηση των ολίγων και τη συμπάθεια κανενός.
“Ο ΚΟΤΖΑΜΠΑΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΠΥΡΓΟΥ” Εκδόσεις ΕΣΤΙΑ


Δεν αρκεί ν’ ανοίξεις την πύλη του παραδείσου, για να τον χαρείς. Η ευτυχία στεριώνεται στη συνεχή νομή.
“ΤΑ ΣΤΕΡΝΑ ΤΟΥ ΜΙΧΑΛΟΥ” Εκδόσεις ΕΣΤΙΑ


Μέσα στην ψυχή του κάθε ανθρώπου η τιμιότητα υπάρχει ατόφια. Μα δεν υπάρχει πάντοτε η δύναμη να παραδεχτούμε και να στεριώσουμε το τίμιο με στοχασμούς και πράξεις ανάλογες.
Μ. ΚΑΡΑΓΑΤΣΗΣ “ΤΑ ΣΤΕΡΝΑ ΤΟΥ ΜΙΧΑΛΟΥ” Εκδόσεις ΕΣΤΙΑ


“Πρέπει”. Ποιος ανόητος γέννησε αυτό το λόγο, και ποιος τρελός πίστεψε σ’ αυτόν; Το πρόβλημα των πράξεών μας -της ζωής μας δηλαδή το πρόβλημα- δε βρίσκεται στη δεοντολογία, μα στο δυναμισμό.
“ΓΙΟΥΓΚΕΡΜΑΝ” Εκδόσεις ΕΣΤΙΑ


Γιατί η σύχγρονη ευπρέπεια εξοστρακίζει από τη ρητορική και το γραπτό λόγο όχι μόνο τα εγκώμια μα και την ονομασία των γλουτών; Πού οι πνευματικοί απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων -δηλαδή όλη η Ανθρωπότητα- βρίσκουν την απρέπεια και το κακό γούστο; Μήπως στην αρχαία Ελλάδα ο όρος “καλλίπυγος” δεν ήταν ανώτατος έπαινος ομορφιάς; Αφού και σε θεούς χαριζόταν και ναοί ήσαν γνωστοί μ’ αυτή την προσωνυμία…
Μ. ΚΑΡΑΓΑΤΣΗΣ “ΓΙΟΥΓΚΕΡΜΑΝ” Εκδόσεις ΕΣΤΙΑ


Δεν επείραξα ποτέ συνάδελφο κι είμαι συμπαθητικότατος στους λογοτεχνικούς κύκλους. Αυτό θ’ αποδειχθεί στην κηδεία μου, όπου θα ‘ρθει κόσμος και κοσμάκης, να πεισθεί ιδίοις όμμασι ότι πέθανα, ότι θάφτηκα, ότι πήγα στο διάολο. Και θα φύγει απ’ το νεκροταφείο, ο κόσμος κι ο κοσμάκης, βγάζοντας στεναγμούς ανακούφισης.
Μ. ΚΑΡΑΓΑΤΣΗΣ περιοδικό ΜΠΟΥΚΕΤΟ αρ. 44, 3/7/1942 (αναδημοσίευση από την ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 27/6/2008)

Ρεπορτάζ: Δημήτρης Μπιζιώτας

Related articles

Νέα Μέτρα φέρνει η Αύξηση Κρουσμάτων covid-19

H αύξηση των κρουσμάτων στη χώρα μας με τους επιδημιολόγους να μιλούν για δεύτερο κύμα της πανδημίας σήμανε συναγερμό αφού μέσα σε 10 ημέρες τα κρούσματα έφτασαν τα 1.825 ενώ παράλληλα αυξάνεται ο αριθμός των κρουσμάτων στις περιφέρειες. Αυξημένα είναι τα κρούσματα σε Επτάνησα, στα νησιά του Αιγαίου, αλλά και στις περιοχές Αργολίδα,  Μαγνησία,  Λάρισα […]

Η νόσος Covid-19 επηρεάζει το τραπεζικό σύστημα της Ευρωπαικής Ενωσης

Η νόσος Covid-19 έχει φέρει δυσκολίες στον επιχειρηματικό κόσμο και έντονη ανησυχία για το μέλλον τους στους εργαζομένους. Οι κυβερνήσεις των κρατών-μελών της ΕΕ καλούνται να διαχειριστούν την «επόμενη ημέρα» με τόλμη και ρεαλισμό. Δεν υπάρχουν περιθώρια για ολιγωρία και χάσιμο χρόνου. Η Επιτροπή ενέκρινε δέσμη μέτρων για τις τράπεζες ώστε να διευκολυνθεί η χορήγηση […]

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *