ΑΡΜΕΝΙΑ: Ο Άγιος Χαράλαμπος …εκπέμπει S.O.S…

Γράφει η Τασσώ Γαΐλα.

Έχουν γραφεί διαχρονικά χιλιάδες σελίδες κι εχεί ‘χυθεί’ πολύ μελάνι για την επιστροφή στη χώρα μας κλεμμένων ή με άλλους παράνομους τρόπους αρπαχθέντων έργων της αρχαιότητας δείγματα του κλασσικού πολιτισμού μας. Έχετε σκεφτεί όμως ποτέ ποιο το μέλλον μνημείων του Ελληνικού Πολιτισμού που βρίσκονται σε ξένες χώρες;
Ένα τέτοιο μνημείο είναι ο υπέρλαμπρος Ναός του Αγίου Χαραλάμπους του υπέργηρου Αγίου της Ορθοδόξου Πίστεως πολύ δημοφιλούς στον Ελληνισμό της Μικράς Ασίας, Ναός που βρίσκεται στην μακρινή Αρμενία.
Παρουσία Ελλήνων στα εδάφη της Αρμενίας παρατηρείται από την αρχαία εποχή , εμείς όμως διατρέχουμε τους αιώνες και φτάνουμε στην Άλωση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και την πτώση της Τραπεζούντας το 1461. Αντιγράφω από άρθρο του περιοδικού armenika.gr την θαυμάσια μετάφραση του θεολόγου κ.Gevorg Kazaryan .
Μετά την άλωση της Τραπεζούντας το 1461 δημιουργήθηκαν νέες ελληνικές κοινότητες στην Αρμενία, ενώ ανανεώθηκαν οι ήδη υπάρχουσες με την προσθήκη νέων μελών.
Νέα κύματα μεταναστών Ποντίων Ελλήνων υποδέχτηκε η αρμενική γη τον 18ο αιώνα, όταν οι βόρειες επαρχίες της Ανατολικής Αρμενίας ήταν ενσωματωμένες στο βασίλειο της Γεωργίας, η οποία, μαζί με την Ανατολική Αρμενία, υπαγόταν στον Σάχη Περσίας.
Τη 6η δεκαετία του 18ου αιώνα, λοιπόν, ο βασιλιάς της Γεωργίας Ηράκλειος Β΄ προσκάλεσε στα βόρεια μέρη της Αρμενίας Ποντίους μεταλλουργούς, με επικεφαλής τον αρχιτεχνίτη Θεόδωρο Χατζιφώτοφ. Ο αριθμός των ελληνικών οικογενειών, οι οποίες κατάγονταν από την περιοχή της Αργυρουπόλεως, της Χαλδίας του Πόντου,
καθώς και από το Καρίν (Ερζερούμ) της Δυτικής Αρμενίας, ανερχόταν στις 800. Οι μετανάστες ασχολήθηκαν με την εξόρυξη χρυσού, αργυρού και χαλκού στα ορυχεία της Αρμενίας (περιοχές Λορί, Αχταλά, Αλαβερδί).
Στις αρχές του 19ου αιώνα, αφού η Ανατολική Αρμενία απελευθερώθηκε από την Περσοκρατία και ενσωματώθηκε στην επικράτεια της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, ένα μέρος των ελλήνων μεταλλουργών κατέβηκε στη νότια επαρχία Σιουνίκ. Εκεί, εγκαταστάθηκαν στην περιοχή της πόλης Καπάν και ξεκίνησαν την επεξεργασία των μετάλλων σε δύο μεταλλουργεία-εργοστάσια. Το ένα ήταν το εργοστάσιο στο Χαλιτζόρ, το οποίο λειτούργησε από το 1857 μέχρι το 1910. Το δεύτερο εργοστάσιο βρισκόταν 6 χλμ νότια από το Καπάν.
Ήδη το 1846 στα δύο αυτά εργοστάσια εργάζονταν 150 έλληνες μεταλλουργοί. Εκτός από αυτό, οι έλληνες διαχειρίζονταν το ορυχείο στο χωριό Κατάρ και στο χωριό Νορασενίκ οι Πόντιοι αδελφοί Λαζάρεφ είχαν ανοίξει το δικό τους εργοστάσιο, όπου δούλευαν κι άλλα 100-150 άτομα.
Η μακραίωνη λοιπόν, παρουσία του Ελληνικού στοιχείου στη γή της Αρμενίας ήταν φυσικό να αφήσει σαν πνευματική κληρονομιά μνημεία πολιτισμικά και θρησκευτικά μάρτυρες σήμερα της πορείας του Ελληνισμού μέσα στους αιώνες στη γή της Αρμενίας.
Ένα τέτοιο μνημείο είναι ο ωραιότερος -όπως τον αποκαλούν οι Αρμένιοι-, Ελληνοορθόδοξος Ναός της Αρμενίας ο Άγιος Χαράλαμπος στο χωριό Καβάρτ. Ποιός ο κτήτορας του Ναού; Σύμφωνα με την en.wikipedia.org Το 1851, ήταν ο γεννημένος στην Τραπεζούντα Χαράλαμπος Κουντούροφ (τοπικά γνωστός ως Ουστά Αλαχβέρντι) που ίδρυσε δύο εργοστάσια χαλκού στο Ορντουμπάντ, όπου το κύριο προσωπικό αποτελούταν από Έλληνες εργάτες. Οι γιοι του Κουντούροφ κατείχαν τα εργοστάσια μετά τον θάνατό του μέχρι την Οκτωβριανή Επανάσταση.
Επιστροφή στο Αρμενικό περιοδικό armenika.gr για το ιστορικό της οικοδόμησης του ναού του Αγίου Χαραλάμπους που ξεχωρίζει ανάμεσα στα υπόλοιπα Ελληνικά μνημεία λόγω της ιδιομορφίας και του κάλλους του κτισμένος στο Καβάρτ ,χωριό κοντά στα σύνορα με το σημερινό Ιράν και τότε Περσία, καθώς και το βιογραφικό του Πόντιου κτήτορα του.
«Ο ναός αυτός χτίστηκε κατά τα έτη 1861-1865, σε απόσταση 5-6 χλμ από την πόλη Καπάν, στους πρόποδες του βουνού Βορσασάρ, μέσα στο ελληνικό χωριό Καβάρτ. Εκεί, τον 19ο αιώνα ζούσαν περίπου 130 Έλληνες μεταλλουργοί, με επικεφαλής τους 7 αδελφούς Κουνδούροφ. Ο μεγαλύτερος αδελφός ήταν ο Χαράλαμπος.
Δυστυχώς, δεν γνωρίζουμε και πολλά για τη ζωή του. Καταγόταν από την περίφημη Κρώμνη του Πόντου, αλλά έφυγε για την Αρμενία, όπου δούλευε στα ορυχεία του Ζανγκεζούρ, του Αγκαράκ, έπειτα στο εργοστάσιο του Κατζαράν, και τέλος, στο εργοστάσιο του Καβάρτ όπου κι έγινε αρχιτεχνίτης. Σύμφωνα με τα αρχειακά έγγραφα, τα οποία φυλάσσονται στο Εθνικό Αρχείο της Αρμενίας. Σύζυγος του Χαράλαμπου ήταν η Ελένη, η οποία απεβίωσε το 1883 σε ηλικία 88 ετών και ενταφιάστηκε στο νεκροταφείο κοντά στην εκκλησία του Καβάρτ.
Ο Χαράλαμπος Κουνδούροφ, λοιπόν, υπήρξε ο κτήτορας της εν λόγω εκκλησίας, όπως μας πληροφορεί η κτητορική επιγραφή που είναι χαραγμένη στα ρωσικά πάνω σε μία πέτρινη πλάκα. Σήμερα φυλάσσεται στο Γεωλογικό Μουσείο του Καπάν. Η επιγραφή, λοιπόν, αναφέρει τα εξής: «Το Σωτήριο έτος 1865, βασιλεύοντος του
Αυτοκράτορος πάσης Ρωσίας Αλεξάνδρου Β΄, επί έξαρχου του Καυκάσου Μεγάλου Πρίγκιπα Μιχαήλ Νικολάεβιτς, επί έξαρχου της Γεωργίας Σεβασμιωτάτου Αρχιεπισκόπου Ευλογίου, εκτίσθη ο Ναός τούτος εν ονόματι του Ιερομάρτυρος Χαραλάμπους, πλησίον του χαλκουργείου του Καβάρτ, δαπάνη του Χαραλάμπους Κουνδούροφ, κάτοικου της περιοχής Κρομν της διοίκησης Κιμισχανά της Τουρκίας του αρχηγού». Άγιος Χαράλαμπος:Το ανυπολογίστου αξίας πολιτισμικό-θρησκευτικό μνημείο του Ναού Αγίου Χαραλάμπους στο Καβάρτ Αρμενίας.
Ο ναός του Αγίου Χαραλάμπους αποτελεί ένα περικαλλές και επιβλητικό μνημείο μοναδικής τεχνοτροπίας. Ανήκει στον τύπο των εγγεγραμμένων σταυροειδών τετρακιονίων ναών με τρούλο. Χτίστηκε με συνδυασμό του τοπικού αρμενικού πωρόλιθου (του λεγομένου «τουφ») και του βασάλτη. Ενώ οι τοίχοι έχουν σκούρα μωβ και καστανή απόχρωση, τα παράθυρα και οι κορνίζες πλαισιώνονται και σχηματίζονται από λευκές πέτρες, χάρη στις οποίες η
εκκλησία αποκτά μια ευχάριστη διακοσμητική επένδυση. Ο τρούλος του ναού έχει οκταγωνική βάση, ενώ η στέγη του ήταν σε ρωσικό στυλ, δηλαδή σε μορφή τιάρας ή μίτρας. Τις τέσσερις γωνίες του ναού κάποτε διακοσμούσαν τέσσερις τρουλίσκοι, επομένως η εκκλησία ήταν πεντάτρουλος. Οι τρούλοι καλύπτονταν με χάλκινες πλάκες, ενώ η στέγη του ναού ήταν καλυμμένη με κεραμίδια.
Η εκκλησία έχει μια μοναδική είσοδο από τη δυτική πλευρά, πάνω από την οποία υψώνεται το διώροφο καμπαναριό. Έχει διασωθεί το «μετρικό βιβλίο» της ενορίας του Αγίου Χαραλάμπους, το οποίο είναι στη ρωσική γλώσσα και σήμερα φυλάσσεται στο Κρατικό Αρχείο της Αρμενίας. Στο βιβλίο αυτό είναι καταγεγραμμένες οι γεννήσεις, οι γάμοι και οι θάνατοι των ενοριτών κατά τα έτη 1871-1889. Μας πληροφορεί ότι οι κληρικοί του ναού ήταν αποκλειστικά ελληνικής καταγωγής, ενώ αναφέρονται και μερικές από τις ποντιακές πατρίδες των μεταναστών, όπως π.χ. το χωριό Κρώμνη του Πόντου, το χωριό Ολουκλού του Καρς της Δυτικής Αρμενίας κ.ά.
Η δημιουργική ζωή των Ελλήνων του Σιουνίκ συνεχίστηκε μέχρι και τις αρχές του αιματηρού 20ού αιώνα. Μετά από την Γενοκτονία των αρμενίων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, επιδεινώθηκε η κατάσταση της Ανατολικής («Ρωσικής») Αρμενίας, με θλιβερές συνέπειες και στην οικονομική ζωή της χώρας. Έτσι, αρκετά από τα ορυχεία σταμάτησαν τη λειτουργία τους. Επιπλέον, το 1920, μετά τη σύντομη Δημοκρατία της Αρμενίας του 1918-1920, η χώρα σοβιετοποιήθηκε και ένα χρόνο αργότερα δημεύτηκαν όλα τα εργοστάσια, οι επιχειρήσεις, τα ορυχεία κ.ά. Στο Σιουνίκ, λόγω ανεργίας, έμειναν λιγοστοί Έλληνες, οι οποίοι, προκειμένου να αποφύγουν τη δυσμενή συμπεριφορά των μπολσεβίκων προς αυτούς, άλλαξαν τα ρωσικά επίθετα τους με Αρμενικά. Έτσι, το Καβάρτ εγκαταλείφθηκε, η ζωή του χωριού τερματίστηκε και οι καμπάνες του Αγίου Χαραλάμπους σιώπησαν… Σύμφωνα με τις πληροφορίες του armenika.gr στα χρόνια της κατοχής της Αρμενίας από τους Σοβιετικούς έγιναν εργασίες για τη συντήρηση του μνημείου, χάρη στις οποίες άντεξε τις δονήσεις των καθημερινών εκρήξεων των γύρω ορυχείων.
Ο Άγιος Χαράλαμπος του Καβάρτ, ένα μοναδικό στο είδος του μνημείο, αποτελεί μια λαμπρή έκφραση του ελληνικού πνεύματος και μάρτυρα της ιστορικής παρουσίας του ελληνικού λαού στο Σιουνίκ της Αρμενίας αλλά, αλλά……ο πιο όμορφος ελληνορθόδοξος ναός της Αρμενίας στέκει μόνος κι έρημος σε μια περιοχή όπου έχει σιγήσει και σβήσει η ανθρώπινη παρουσία εδώ και δεκαετίες. Το χωριό μετετράπηκε σε χαλάσματα… κανείς δεν περνάει πλέον από εκεί κι ο Άγιος Χαράλαμπος στέκει μόνος κοιτάζει γύρω του και περιμένει…… Περιμένει εναγωνίως γιατί μέρα με τη μέρα αυξάνονται οι ρωγμές στους τοίχους του. Χωρίς στέγη, είναι απροστάτευτος απέναντι στις κλιματικές συνθήκες και τις εισβολές της φύσης. Ανά πάσα στιγμή ο ναός μπορεί να πέσει για πάντα. Όμως ο Άγιος Χαράλαμπος περιμένει…περιμένει…

Σύμφωνα με τις πληροφορίες του κ. Gevorg Kazaryan ο ναός δεν διέθετε τοιχογραφίες επομένως οι εικόνες ήταν φορητές που φυσικά δεν υπάρχουν πλέον…λυπηρό … Ο Άγιος Χαράλαμπος ένας από τους πρωτομάρτυρες της Ορθοδοξίας γεννήθηκε στην Μαγνησία της Μ.Ασίας γύρω στο 90μ.Χ., και μαρτύρησε για την πίστη του σε
ηλικία 110 περίπου ετών στην ίδια την γεννέτειρα πόλη του. Συνδεδεμένος στενά μέσα στους αιώνες με σωρεία θαυμάτων κα σωτηρία πόλεων από λοιμώδεις ασθένειες όπως η πανώλη , είναι ένας από τους δημοφιλέστερους στον Ορθόδοξο λαό Αγίους. Θα είναι ‘θαύμα’ η διάσωση του Ναού του, αυτού του μνημείου Ελληνικής Εκκλησιαστικής Αρχιτεκτονικής που αν και σήμερα δεν υπάρχει ένας Κουνδούροφ να τον ανακαινίσει υπάρχουν πολλοί άλλοι εύποροι… Πολύ αισιόδοξο ακούγεται αυτό…Μήπως υπάρχει η δυνατότητα ανακήρυξης του ως μνημείο Πολιτιστικής Κληρονομιάς από την UNESCO ή η ανακαίνηση του με επιχορήγηση κονδυλίου της Ε.Ε;
Μοναδικό δείγμα εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής ο Άγιος Χαράλαμπος του Καβάρτ, όμοιος του Ναός δεν υπάρχει στον κόσμο δεύτερος… περιμένει εμάς τους Έλληνες να τον διασώσουμε…
Ευχαριστώ θερμά τον Αρμένιο θεολόγο κ. Gevorg Kazaryan για την διάθεση των πολύτιμων πληροφοριών και των φωτογραφιών του άρθρου.
Τασσώ Γαΐλα.
Αρθρογράφος-Ερευνήτρια.

Facebook Comments

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Recommended
Γράφει η Τασσώ Γαΐλα. Δεν φοβάμαι τον θάνατο. Φοβάμαι τον…
Cresta Posts Box by CP
Content | Menu | Access panel
Facebook
error: Content is protected !!