App Icon

Το χαμένο άγαλμα της Αθηνάς Λημνίας

Θεά Αθηνά. Η προστάτιδα της πόλης των Αθηνών. Αθηνά, η θεά της Σοφίας. Αθηνά Νίκη, Αθηνά Πρόμαχος, Αθηνά Παρθένα μερικές από τις ονομασίες της.

Κι όμως υπάρχει και μία που ελάχιστοι την γνωρίζουν και που την τύχη του αγάλματος της καλύπτει μέγα μυστήριο. Είναι η Αθηνά Λημνία, η Αθηνά της Λήμνου που το ορειχάλκινο άγαλμα της θαυμάζονταν στην αρχαιότητα, όμως δεν είναι γνωστή ούτε καν η θέση που ήταν τοποθετημένο. Εικάζεται ότι ήταν στημένο σε μαρμάρινη βάση ευθύς μετά τα Προπύλαια, στα αριστερά του εισερχομένου. Αυτό το γνωρίζουμε από την μαρτυρία του περιηγητή Παυσανία που κατέγραψε ότι το είδε στην Ακρόπολη κοντά σε ένα άγαλμα του Περικλή.

Ένα από τα λίγα γνωστά σχετικά με το άγαλμα της Αθηνάς Λημνίας, είναι ότι ήταν έργο του κορυφαίου της αρχαιότητας γλύπτη Φειδία – μάλλον το πρώτο του έργο και κατά κοινή ομολογία όλων αρχαίων κειμένων εκείνων των χρόνων το καλύτερο και ωραιότερο του. Έργο τέχνης που ό,τι γνωρίζουμε τώρα για τον τύπο του είναι μόνο από διασωθέντα μαρμάρινα αντίγραφά του. Η θεά παριστανόταν όρθια. Με το αριστερό χέρι στηριζόταν στο δόρυ, ενώ με το δεξί κρατούσε την περικεφαλαία της ή σύμφωνα με άλλους ερευνητές μία κουκουβάγια.  

Η κουκουβάγια είναι χαρακτηριστικό αντικείμενο – σύμβολο της Αθηνάς. Η αρχαία ονομασία της, γλαύξ, προέρχεται από το ρήμα γλαύσσω που σημαίνει λάμπω. Αθηνά και γλαύξ αρχικά ταυτίσθηκαν διότι είχαν λαμπερά μάτια (γλαυκώπις Αθηνά).

Το χαμένο σήμερα άγαλμα αποτελεί αριστούργημα της γλυπτικής τέχνης της αρχαίας Ελλάδας. Η ταύτισή του, από τον Γερμανό αρχαιολόγο Άντολφ Φουρτβένγκλερ (Adolf Furtwängler), με δυο όμοια αγάλματα που προήλθαν από συναρμολόγηση θραυσμάτων ρωμαϊκών αντιγράφων που έκανε ο ίδιος το 1891, δεν έχει γίνει αποδεκτή από τους ειδικούς.

 

διάβασε και αυτό  Ο γάλλος συγγραφέας Βίκτωρ Ουγκό

Αθηνά Λημνία: Η χαμένη Αθηνά  και οι αναφορές γι’ αυτήν στην αρχαία Ελληνική Γραμματεία.

Ο Λουκιανός, ο Iμέριος, ο Παυσανίας και άλλοι συγγραφείς της αρχαιότητας έχουν περιγράψει με μεγάλο θαυμασμό το άγαλμα

Η περιγραφή του Παυσανία:

[1.28.2]…χωρς δ σα κατέλεξα δύο μν θηναίοις εσ δεκάται πολεμήσασιν, γαλμα θηνς χαλκον π Μήδων τν ς Μαραθνα ποβάντων τέχνη Φειδίου – καί ο τν π τς σπίδος <μάχην> Λαπιθν πρς Κενταύρους κα σα λλα στν πειργασμένα λέγουσι τορεσαι Μν, τ δ Μυ τατά τε κα τ λοιπ τν ργων Παρράσιον καταγράψαι τν Εήνορος• ταύτης τς θηνς το δόρατος αχμ κα λόφος το κράνους π Σουνίου προσπλέουσίν στιν δη σύνοπτα – , κα ρμα κεται χαλκον π Βοιωτν δεκάτη κα Χαλκιδέων τν ν Εβοί. δύο δ λλα στν ναθήματα, Περικλς Ξανθίππου κα τν ργων τν Φειδίου θέας μάλιστα ξιον θηνς γαλμα π τν ναθέντων καλουμένης Λημνίας. – Παυσανίου λλάδος Περιήγησις. Αττική Α’ [3]

Μετάφραση:

[1.28.2]…Εκτός απ’ όσα ανέφερα υπάρχουν και δύο αναθήματα που κατασκεύασαν οι Αθηναίοι από το ένα δέκατο των λαφύρων πολεμικών νικών τους• ένα χάλκινο άγαλμα της Αθηνάς από τους Μήδους που αποβιβάστηκαν στον Μαραθώνα, έργο του Φειδία. Λένε ότι η μάχη των Λαπιθών και των Κενταύρων στην ασπίδα της Αθηνάς, καθώς και όσα άλλα τμήματα του αγάλματος είναι σκαλισμένα τα σφυρηλάτησε ο Μυς, αλλά κι αυτά, όπως και ό,τι άλλο έφτιαξε ο Μυς, σχεδιάστηκαν από τον Παρράσιο, τον γιο του Ευήνορα. Η αιχμή του δόρατος αυτής της Αθηνάς και το λοφίο της περικεφαλαίας της είναι ορατά ακόμα και από το Σούνιο. Το άλλο ανάθημα είναι ένα χάλκινο άρμα από το ένα δέκατο των λαφύρων της νίκης κατά των Βοιωτών και των Χαλκιδέων της Εύβοιας. Εκεί υπάρχουν δύο ακόμα αναθήματα. Ο Περικλής του Ξανθίππου και το πιο αξιοθέατο από τα έργα του Φειδία, ένα άγαλμα της Αθηνάς, η οποία από αυτούς που την αφιέρωσαν αποκαλείται Λημνία.

Το γνήσιο έργο του Φειδία λοιπόν, κατασκευασμένο από ορείχαλκο (μπρούτζο) φιλοτεχνήθηκε στο δεύτερο μισό του 5ου αιώνα π.Χ. και στόλιζε την Ακρόπολη των Αθηνών. Το άγαλμα είναι μάλλον δωρεά ευγνωμοσύνης -όπως ήδη αναφέρθηκε- των Αθηναίων εποίκων (κληρούχων) της Λήμνου προς την Αθήνα, επειδή με την ενίσχυση που έλαβαν το 447 π.Χ. ισχυροποιήθηκε η αποικία της Λήμνου και συσφίχθηκαν οι σχέσεις με τη μητρόπολη.

Ποια υπήρξε η τύχη του ωραιότερου έργου του Φειδία η Αθηνά Λημνία; Γιατί υπάρχουν τόσο λίγες πληροφορίες και τόσο μυστήριο γύρω από αυτό; Ουδείς γνωρίζει.

Το μόνο σίγουρο είναι ότι έχουμε την δυνατότητα να θαυμάσουμε τα αντίγραφα του που φτιάχτηκαν με βάση την τότε αποτύπωση του πρωτότυπου σε μαρμάρινες πλάκες.

 

διάβασε και αυτό  Βασίλισσα Ελισάβετ: Η πρώτη σημαντική εκδήλωση μετά τον θάνατο του πρίγκιπα Φίλιππου - Οι αλλαγές στο τελετουργικό

Τασσώ Γαΐλα

Αρθρογράφος-Ερευνήτρια.

Facebook Comments Box

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Recommended
Με ένα έκτακτο δελτίο ειδήσεων στις 6 Αυγούστου του 1999…
Cresta Posts Box by CP
Content | Menu | Access panel